Choroba niebieskiego języka (BT) – zasady, strefy, PCR, szczepienia

Choroba niebieskiego języka (BT, bluetongue) to zakaźna choroba przeżuwaczy. Zbieramy tu zasady obowiązujące w Polsce: strefy, przemieszczanie, badania PCR i serologiczne oraz szczepienia. Źródło to wyłącznie Główny Inspektorat Weterynarii i przepisy. Stan na 24.10.2026.

Najważniejsze w skrócie

• BT nie przenosi się na ludzi. Mięso, mleko, skóry i wełna od przeżuwaczy nie stanowią zagrożenia dla ludzi (GIW).
• Wirus przenoszą kuczmany (Culicoides), a także krew i nasienie. Zwierzęta nie zarażają się bezpośrednio od siebie.
• Chorują bydło, owce, kozy i dzikie przeżuwacze. Owce przechodzą chorobę ciężej. Bydło może nie mieć objawów nawet 60–80 dni po zakażeniu.
• W 2026 r. GIW potwierdził w Polsce 8 ognisk BT. Aktualne ogniska są na mapie chorób Stodo.
• Część kraju to obszar, „który nie jest wolny od zakażenia wirusem BT ani nie jest objęty programem likwidacji”. Zasięg określa załącznik do rozporządzenia MRiRW (ostatnia zmiana: Dz.U. 2026 poz. 183, w mocy od 19.02.2026).
• Podejrzenie choroby trzeba niezwłocznie zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii, lekarzowi opiekującemu się gospodarstwem albo wójtowi lub burmistrzowi.

Strefy: gdzie obowiązują ograniczenia

Polska nie ma statusu kraju wolnego od zakażenia BTV. Obszary, które nie są wolne od zakażenia ani nie są objęte programem likwidacji, wyznacza się zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2020/689. W Polsce ich zasięg podaje załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19.12.2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem choroby niebieskiego języka, ze zmianami. Ostatnia zmiana to Dz.U. 2026 poz. 183. Mapę obszarów publikuje GIW (link w źródłach). Status konkretnej gminy przed przemieszczeniem zwierząt zawsze potwierdź u powiatowego lekarza weterynarii.

Przemieszczanie zwierząt poza obszar nie wolny od BT

Według wytycznych GLW (wersja 3, 30.04.2025) bydło, owce i kozy mogą wyjechać z tego obszaru na pozostałe terytorium Polski, jeżeli spełniają jeden z warunków:

1. Ochrona przed wektorami w zakładzie zabezpieczonym przed wektorami (i w transporcie): co najmniej 60 dni albo co najmniej 28 dni i ujemny wynik badania serologicznego z próbek pobranych najwcześniej po 28 dniach ochrony, albo co najmniej 14 dni i ujemny wynik PCR z próbek pobranych najwcześniej po 14 dniach ochrony.
2. Szczepienie albo uodpornienie przeciw wszystkim serotypom zgłoszonym w ciągu ostatnich 2 lat w promieniu 150 km, przy spełnieniu warunków nadzoru z rozporządzenia 2020/689.
3. Bezpośrednio do rzeźni: w zakładzie nie było przypadku BT przez co najmniej 30 dni, ubój odbywa się w ciągu 24 godzin od przyjazdu, a rzeźnię powiadamia się co najmniej 48 godzin przed załadunkiem.
4. Insektycydy lub repelenty przez co najmniej 14 dni i ujemny wynik PCR z próbek pobranych najwcześniej po 14 dniach ochrony.
5. Warunki krajowe z rozporządzenia MRiRW: w gospodarstwie nie potwierdzono BT w ciągu 30 dni, ujemne badanie serologiczne z próbek pobranych najwcześniej 30 dni przed przemieszczeniem (nie dotyczy wysyłki prosto do rzeźni) i powiadomienie PLW miejsca przeznaczenia najpóźniej 48 godzin przed przemieszczeniem.

Wewnątrz obszaru nie ma dodatkowych ograniczeń w przemieszczaniu. Przemieszczenia do innych państw UE wymagają świadectwa zdrowia i spełnienia warunków kraju przeznaczenia. Każde przemieszczenie zgłasza się też w systemie IRZ (poradnik IRZ).

Badania PCR i serologiczne

PCR wykrywa materiał genetyczny wirusa, czyli trwające zakażenie. Badanie serologiczne wykrywa przeciwciała. Przy zwierzętach szczepionych może dać wynik dodatni, dlatego warunek szczepienia rozlicza się osobno. Próbki krwi pobiera lekarz weterynarii na antykoagulant (heparyna, cytrynian sodu lub EDTA). Krew schładza się i transportuje do laboratorium w temperaturze około +4°C. Nie wolno jej zamrażać (wytyczne GLW). Liczy się data pobrania próbki względem początku ochrony przed wektorami i daty przemieszczenia, a nie data wyniku.

Szczepienia

Szczepienie podaje lekarz weterynarii, szczepionką dopuszczoną do obrotu dla danego serotypu. Aby szczepienie dało prawo do przemieszczenia, musi obejmować wszystkie serotypy zgłoszone w ciągu 2 lat w promieniu 150 km. Musi też być wykonane zgodnie z warunkami rozporządzenia 2020/689, w tym z upływem okresu odporności podanego przez producenta. Dokumentację szczepienia przechowuj razem z dokumentami zwierzęcia. Decyzję o szczepieniu posiadacz podejmuje razem z lekarzem weterynarii. Wykaz dopuszczonych produktów znajdziesz w bazie leków weterynaryjnych.

Ochrona stada

• Nie kupuj zwierząt z niewiadomego źródła i bez świadectwa zdrowia.
• Zapewnij okresowe wizyty lekarza weterynarii.
• Zwalczaj owady w budynkach inwentarskich. Kuczmany są najaktywniejsze o zmierzchu i w nocy.
• Usuwaj miejsca wylęgu owadów (wilgotne podłoże, zastoiska obornika) w pobliżu budynków.
• Objawy, które powinny zaniepokoić: gorączka, ślinotok, obrzęk warg i języka, kulawizna (zapalenie koronki racic), u krów łuszczenie skóry strzyków, ronienia.

Do wydruku: listy kontrolne przed kontrolą ARiMR i PIW (w tym bioasekuracja).

Najczęstsze pytania

Czy mleko i mięso od chorych zwierząt są bezpieczne?

Tak. GIW podaje, że BT nie przenosi się na ludzi, a produkty od przeżuwaczy nie stanowią dla nich zagrożenia.

Ile trwa ochrona przed wektorami przed badaniem PCR?

Co najmniej 14 dni. Próbkę do PCR pobiera się najwcześniej po upływie 14 dni od rozpoczęcia ochrony (wytyczne GLW).

Czy mogę sprzedać cielę do rzeźni z obszaru nie wolnego od BT?

Tak, jeżeli w gospodarstwie nie było przypadku BT przez 30 dni, zwierzę jedzie bezpośrednio do rzeźni, ubój odbywa się w ciągu 24 godzin, a rzeźnia jest powiadomiona 48 godzin przed załadunkiem.

Komu zgłosić podejrzenie choroby?

Powiatowemu lekarzowi weterynarii, bezpośrednio albo przez lekarza opiekującego się gospodarstwem lub przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

Źródła

GIW: Choroba niebieskiego języka, BT w Polsce – mapa, obszary, ogniska, Wytyczne GLW BTV, wersja 3 (30.04.2025). Przepisy: rozporządzenie MRiRW z 19.12.2024 r. ze zm. (Dz.U. 2026 poz. 183), rozporządzenie (UE) 2020/689. Zobacz też: hasło w encyklopedii, choroby zwierząt. Opracowanie: Redakcja Stodo, 24.10.2026. To nie jest porada prawna ani weterynaryjna.