Hodowla bydła – poradnik: IRZplus, kolczyki, cielęta, dój i zdrowie stada

Stan na 19.10.2026. Obowiązki według ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. 2026 poz. 591), podręcznika IRZplus ARiMR, programu azotanowego (Dz.U. 2023 poz. 244) i przepisów UE o chorobie niebieskiego języka. Decyzje weterynaryjne podejmuje lekarz weterynarii i Inspekcja Weterynaryjna.

Zanim kupisz pierwsze zwierzęta

Każde bydło musi być utrzymywane w zarejestrowanej siedzibie stada. Dlatego najpierw składa się wniosek do biura powiatowego ARiMR – kierownik biura nadaje siedzibie stada numer i wpisuje ją do bazy IRZ (art. 15 ustawy). Wszystkie zgłoszenia – urodzenia, zakupy, sprzedaż, padnięcia – składa się potem w aplikacji IRZplus.

Od 1 stycznia 2027 r. zgłoszenia do bazy IRZ będzie można składać już tylko elektronicznie. Papierowe formularze ARiMR są dopuszczone do 31 grudnia 2026 r. i tylko dla części posiadaczy. Jak założyć konto, pokazujemy w poradniku logowanie do IRZplus.

Kolczyki i zgłoszenie urodzenia – 7 dni

Cielę trzeba oznakować i zgłosić jego urodzenie w ciągu 7 dni od urodzenia. Jeśli ma wyjechać z gospodarstwa wcześniej, oznakowanie musi nastąpić przed wyjazdem. Bydło nosi dwa środki identyfikacji – zwykle dwa kolczyki, po jednym w każdym uchu.

Numery kolczyków przydziela ARiMR. Najpierw składa się w IRZplus wniosek o pulę numerów (biuro powiatowe przydziela ją w 2 dni), a dopiero potem zamawia kolczyki u dostawcy z listy Agencji. Zgubiony kolczyk wymienia się po zezwoleniu kierownika biura – nowy zakłada się najpóźniej w 14 dni od doręczenia informacji.

Krok po kroku: zgłoszenie urodzenia cielęcia i kolczyki dla bydła.

Zakup, sprzedaż i padnięcie

Przy sprzedaży do rzeźni rolnik zgłasza tylko wybycie, a ubój zgłasza rzeźnia. Spóźnione lub brakujące zgłoszenia to wykroczenie zagrożone grzywną i jeden z najczęstszych problemów podczas kontroli. Na co zwracają uwagę kontrolerzy, opisujemy w tekście kontrola ARiMR i PIW, a terminy całego roku – w kalendarzu hodowcy.

Odchów cieląt

Najmłodsze cielęta najbardziej cierpią na chłód i wilgoć. Według brytyjskiej rady branżowej AHDB dolna temperatura krytyczna dla cieląt do trzech tygodni życia wynosi 10–15°C, a przy przeciągu cielę marznie jeszcze wcześniej. Najlepszą ochroną jest głęboka, sucha słoma – tak gruba, żeby u leżącego cielęcia nie było widać tylnych nóg – oraz wentylacja bez przeciągów na wysokości zwierząt.

Gdy robi się zimno, cielę potrzebuje więcej energii z pójła. Zalecenia dotyczące dawek mleka, budek i kubraczków oraz obowiązkowe minimum z polskich przepisów o warunkach utrzymania cieląt zebraliśmy w tekście odchów cieląt jesienią i zimą.

Krowy mleczne: dój i zasuszenie

Jakość mleka zależy od higieny doju w równym stopniu co od zdrowia krów. Podstawą jest stała kolejność przy każdym udoju: przedzdajanie pierwszych strug, mycie lub dezynfekcja i osuszenie strzyków, zakładanie aparatu bez zasysania powietrza, zdejmowanie po zakończeniu wypływu mleka i dezynfekcja strzyków po doju. Dojarkę trzeba regularnie serwisować, a gumy strzykowe wymieniać zgodnie z zaleceniami producenta (higiena doju).

Okres zasuszenia nie jest przerwą w produkcji – od niego zależy start kolejnej laktacji i ryzyko chorób metabolicznych po wycieleniu. Sposób zasuszania ustala się z lekarzem weterynarii, a krowy zasuszone najlepiej trzymać w osobnej grupie i nie dopuszczać do ich otłuszczenia (okres zasuszenia krowy).

Bydło mięsne i wybór buhaja

W stadzie krów mamek buhaj kryje w sezonie od kilkunastu do kilkudziesięciu krów, więc jego cechy przechodzą na cały rocznik cieląt. Przy zakupie buhaja rasowego podstawą jest świadectwo zootechniczne ze związku hodowców, z rodowodem i oceną wartości hodowlanej. Do krycia jałówek wybiera się buhaje o dobrej łatwości wycieleń i niskiej masie urodzeniowej cieląt.

Rozporządzenie przyjęte przez rząd 13 października 2026 r. przewiduje wzrost dopłaty do zakupu rasowych buhajów dla hodowców bydła mięsnego z 5 do 7 tys. zł. Więcej w tekście zakup buhaja do stada mięsnego.

Zdrowie stada i choroba niebieskiego języka

Od 1 listopada 2026 r. choroba niebieskiego języka (BT) zmienia w prawie UE kategorię z C+D+E na D+E (rozporządzenie wykonawcze Komisji 2026/169). Znika unijna lista krajów wolnych od BT. Przy przemieszczaniu bydła między państwami liczy się to, czy w promieniu co najmniej 150 km od gospodarstwa pochodzenia stwierdzono BT w ciągu ostatnich dwóch lat. To ważne zwłaszcza przy zakupie cieląt za granicą – szczegóły w tekście niebieski język od 1 listopada.

Aktualne ogniska chorób zwierząt w Polsce pokazujemy na mapie ASF i chorób zwierząt. Przy transporcie zwierząt obowiązują odrębne przepisy – zob. przewodnik transport zwierząt.

Obornik i gnojowica

Gospodarstwo z bydłem musi mieć miejsce na nawozy naturalne. Według programu azotanowego płyta obornikowa ma mieć nieprzepuszczalne podłoże i pomieścić obornik z co najmniej 5 miesięcy, a szczelne i przykryte zbiorniki na gnojowicę i gnojówkę – nawóz z co najmniej 6 miesięcy. Potrzebną pojemność liczy się od obsady przeliczonej na DJP; policzysz ją w kalkulatorze DJP. Gospodarstwa utrzymujące 10 DJP i więcej muszą też mieć plan nawożenia azotem albo obliczenia maksymalnych dawek – więcej w poradniku nawożenie.

Najczęstsze pytania

Czytaj także

• Odchów cieląt jesienią i zimą: ściółka, mleko, budki i obowiązkowe minimum
• Niebieski język: od 1 listopada Unia zmienia zasady handlu bydłem
• Zakup buhaja do stada mięsnego: na co patrzeć i jaka dopłata przysługuje
• Zakup i sprzedaż bydła: co zgłasza sprzedający, a co kupujący
• Bydło w ubojniach drożeje. Młode byki po 26 860 zł za tonę
• Mleko w skupie po 178,62 zł za 100 kg