150 lat laboratoryjnej oceny nasion w Polsce. Od stacji w Żabikowie do norm ISTA
W 1876 r. prof. Antoni Sempołowski założył w Żabikowie pod Poznaniem pierwszą na ziemiach polskich stację oceny nasion. Jubileusz uczczono konferencją w Warszawie. Dla rolnika to przypomnienie, po co bada się materiał siewny.
Polskie laboratoria badają jakość nasion od 150 lat. Z tej okazji 13 października w Narodowym Instytucie Kultury i Dziedzictwa Wsi w Warszawie odbyła się konferencja „150 lat badań nasion w Polsce – od tradycji do nowoczesności” z udziałem kierownictwa ministerstwa rolnictwa i Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Od Żabikowa do Warszawy
Pierwszą stację oceny i kontroli nasion na ziemiach polskich założył w 1876 r. w Żabikowie pod Poznaniem prof. Antoni Sempołowski, jeden z pionierów polskiego nasiennictwa. Cztery lata później ten sam naukowiec utworzył stację przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. W kolejnych dziesięcioleciach podobne placówki powstawały w innych częściach kraju i z nich wyrósł dzisiejszy system laboratoryjnej oceny materiału siewnego.
Polska jest jednym z państw założycielskich Międzynarodowego Związku Oceny Nasion (ISTA), który opracowuje jednolite międzynarodowe metody badań. Dzięki nim wynik badania z polskiego laboratorium jest porównywalny z wynikiem z innego kraju.
Co bada laboratorium
Laboratoria oceniają m.in. czystość nasion, zdolność kiełkowania, wilgotność oraz obecność nasion innych gatunków. Wyniki pokazują, czy partia materiału siewnego spełnia wymagania jakościowe, a więc czy może być wprowadzona do obrotu jako kwalifikowany materiał siewny.
Dla rolnika ma to wymierne znaczenie. Nawet najlepsza odmiana nie da pełnego plonu z nasion o słabej zdolności kiełkowania czy zanieczyszczonych nasionami chwastów. Przy zakupie nasion warto sprawdzić etykietę urzędową i dane partii, a przy wysiewie własnego ziarna – oddać próbkę do badania.
Nowoczesny sprzęt i rozmowa o płacach
W laboratoriach pracują nowoczesne mikroskopy i cyfrowe systemy dokumentowania wyników, a kolekcje nasion pomagają identyfikować gatunki. W konferencji uczestniczyli minister Stefan Krajewski, sekretarz stanu Małgorzata Gromadzka i główna inspektor ochrony roślin i nasiennictwa Magdalena Makowska. Minister wręczył cztery odznaki honorowe „Zasłużony dla Rolnictwa” i zapowiedział rozpoczęcie dyskusji o podwyżkach wynagrodzeń w inspekcjach. Zaznaczył przy tym, że trzeba się liczyć z ograniczeniami budżetowymi.
Druga stacja prof. Sempołowskiego, przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, powstała więc w 1880 r.
Gdzie szukać odmian i definicji
Czym jest materiał kwalifikowany, wyjaśniamy w haśle encyklopedii materiał siewny kwalifikowany, a jak działa rejestr odmian – w haśle Krajowy rejestr odmian. Odmiany z list zalecanych COBORU na 2026 r. zebraliśmy w bazie odmian, a terminy siewu – na stronie terminy siewu.
Fot. User:Bluemoose / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
