Odchów cieląt jesienią i zimą: ściółka, mleko, budki i obowiązkowe minimum

Jesienią i zimą odchów cieląt jest trudniejszy niż latem. Cielę rodzi się z niewielkimi zapasami tłuszczu, a każdy stopień poniżej jego strefy komfortu oznacza, że energię z mleka zużywa na ogrzanie się zamiast na wzrost i odporność. Skutkiem są słabsze przyrosty i więcej biegunek oraz zapaleń płuc. Poniżej zebraliśmy, co mówią przepisy o utrzymaniu cieląt i jakie praktyczne zalecenia na chłody podaje brytyjska rada branżowa AHDB.

Od jakiej temperatury cielę marznie

Granicę, poniżej której cielę potrzebuje dodatkowej energii, by utrzymać ciepło, nazywa się dolną temperaturą krytyczną. Według AHDB dla cieląt do trzech tygodni życia wynosi ona 10–15°C, a dla starszych 5–10°C. Mocno zależy od ruchu powietrza: nowo narodzone cielę o masie około 35 kg przy niemal nieruchomym powietrzu (0,2 m/s) zaczyna marznąć poniżej 9°C, a przy przewiewie 2 m/s – już poniżej 17°C. Miesięczne cielę ważące około 50 kg wytrzymuje bez dodatkowego wydatku energii do 0°C w miejscu bez przeciągu, ale tylko do 9°C, gdy wieje.

W praktyce oznacza to, że w polskim październiku i listopadzie najmłodsze cielęta są narażone na stres zimna niemal każdej nocy. Dobrym nawykiem jest termometr minimalno-maksymalny zawieszony na wysokości cieląt, a nie pod sufitem.

Ściółka i przeciągi

Najprostszą ochroną przed zimnem jest głęboka, sucha słoma. AHDB podkreśla, że zimą to właśnie słoma jest najlepszą ściółką; piasek, trociny czy wióry sprawdzają się latem, ale nie dają cieplej. Warstwa powinna być na tyle gruba, by u leżącego cielęcia nie było widać tylnych nóg – cielę ma się w niej „zagnieździć”. Wilgotna, brudna ściółka i mokra sierść szybko odbierają ciepło.

Wentylacji nie wolno jednak zamykać. Cielęta potrzebują świeżego powietrza także zimą, ale bez przeciągu na wysokości zwierząt. AHDB podaje, że ruch powietrza około 0,2 m/s to warunki bez przeciągu, 0,3 m/s to już przeciąg wychładzający cielę, a poniżej 0,15 m/s powietrze staje się zastałe, co sprzyja bakteriom i zapaleniom płuc. Budki na zewnątrz najlepiej ustawić wejściem od strony zawietrznej, przy ścianie budynku albo osłonie od wiatru. Tanim rozwiązaniem są tymczasowe osłony i wiatrochrony.

Nowo narodzone cielę trzeba dokładnie osuszyć. Kubraczki dla cieląt AHDB zaleca przede wszystkim dla zwierząt poniżej trzech tygodni, gdy temperatura spada poniżej 15°C; starszym potrzebne są zwykle dopiero poniżej 5°C. Zakłada się je tylko na suche cielę, a po każdym użyciu pierze w co najmniej 60°C, bo tylko taka temperatura niszczy oocysty kryptosporydiów.

Więcej mleka, gdy robi się zimno

Zimą cielę potrzebuje więcej energii z paszy. AHDB zaleca, by u cieląt do trzech tygodni dodawać 50 g preparatu mlekozastępczego albo około 0,33 litra pełnego mleka dziennie na każde 5°C spadku temperatury poniżej 15°C, a u starszych – tyle samo na każde 5°C poniżej 10°C. Przy preparacie mlekozastępczym rada zaleca produkt o zawartości tłuszczu co najmniej 18 proc. i stężenie nie wyższe niż 160 g proszku na litr gotowego pójła. Zamiast przelewać więcej mleka na raz, można wprowadzić trzecie karmienie, tak by przerwa między pojeniami nie przekraczała 12 godzin. Starsze cielęta powinny mieć stały dostęp do paszy starterowej i świeżej wody.

Co nakazuje rozporządzenie

Minimalne warunki utrzymywania cieląt określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach UE (Dz.U. nr 56, poz. 344 ze zm.). Najważniejsze obowiązki:

• cielę dostaje siarę niezwłocznie po urodzeniu, najpóźniej przed upływem 6 godzin;
• cielęta karmi się co najmniej dwa razy dziennie, a powyżej 2. tygodnia życia mają stały dostęp do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi;
• pasza musi zapewnić poziom hemoglobiny we krwi co najmniej 4,5 mmol/l, a od 2. tygodnia życia zawierać pasze włókniste – u cieląt w wieku 8–20 tygodni dawkę zwiększa się od 50 do 250 g dziennie;
• cielęta w budynku do ukończenia 2. tygodnia życia utrzymuje się na ściółce, a miejsce do leżenia ma być wygodne, czyste i odwodnione;
• kojec pojedynczy ma szerokość co najmniej równą wysokości cielęcia w kłębie i długość co najmniej 1,1 długości ciała; w kojcu grupowym na sztukę przypada co najmniej 1,5 m² (do 150 kg), 1,7 m² (150–220 kg) lub 1,8 m² (powyżej 220 kg);
• cielęta w budynku dogląda się co najmniej dwa razy dziennie; nie wolno zakładać im kagańców;
• w cielętniku stężenie CO₂ nie może przekraczać 3000 ppm, siarkowodoru 5 ppm, a amoniaku 20 ppm; przy sztucznym oświetleniu pomieszczenie oświetla się co najmniej między 9:00 a 17:00.

Ministerstwo rolnictwa przypomina też, że w gospodarstwach z co najmniej sześcioma cielętami nie wolno trzymać pojedynczo cieląt starszych niż 8 tygodni. Kto korzysta z ekoschematu Dobrostan zwierząt, musi zapewnić kojce większe od minimum – o 20 albo 50 proc. w zależności od wariantu.

Jesienne cielęta w IRZplus

Jesień to w wielu oborach czas zwiększonej liczby wycieleń. Każde cielę trzeba oznakować kolczykami i zgłosić do ARiMR w terminie – krok po kroku opisujemy to w poradnikach zgłoszenie urodzenia w IRZplus i kolczyki i oznakowanie zwierząt. Czym jest system identyfikacji zwierząt, wyjaśnia hasło IRZ w encyklopedii. O przygotowaniu krowy do wycielenia piszemy w tekście o okresie zasuszenia.

Fot. James Thompson / Wikimedia Commons, CC BY 2.0