Odszkodowanie za świnie przy ASF w 2026 r.: za co przysługuje, jak liczy się wartość i kiedy można je stracić

Od 18 marca 2026 r. zasady odszkodowań za zwierzęta zabite przy zwalczaniu chorób zakaźnych reguluje ustawa z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795). Przepisy o odszkodowaniach z dotychczasowej ustawy o ochronie zdrowia zwierząt z 2004 r. zostały uchylone. Afrykański pomór świń jest w załączniku nr 1 do nowej ustawy, czyli na liście chorób, przy których odszkodowanie wypłaca się z budżetu państwa.

Aktualne ogniska i strefy zbieramy na stronie ASF w Polsce: ogniska, strefy i obowiązki hodowcy świń, a zasady obowiązujące w strefach ograniczeń opisaliśmy w tekście ASF: strefy ograniczeń i obowiązki hodowcy. Tutaj zajmujemy się pieniędzmi po ognisku.

Za co przysługują pieniądze

Odszkodowanie należy się za świnie zabite lub poddane ubojowi z nakazu Inspekcji Weterynaryjnej oraz za świnie padłe w wyniku zabiegów nakazanych przez inspekcję. Obejmuje też świnie, które padły po powiadomieniu inspekcji o podejrzeniu choroby, jeśli inspekcja stwierdzi, że przyczyną była choroba. Osobno wypłaca się odszkodowanie za zniszczone z nakazu paszę, sprzęt, produkty i materiał biologiczny, których nie da się odkazić. Za świnię, która padła, zanim powiadomienie dotarło do inspekcji, przysługuje zapomoga w wysokości 2/3 jej wartości rynkowej. Budżet państwa zwraca również poniesione koszty zabicia, transportu i unieszkodliwienia zwłok oraz zniszczenia paszy i sprzętu.

Jak liczy się wartość świni

Odszkodowanie jest równe wartości rynkowej zwierzęcia. Ustala się ją jako średnią z trzech wycen: powiatowego lekarza weterynarii i dwóch rzeczoznawców, których lekarz wyznacza spośród osób powołanych przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Zgodnie z rozporządzeniem ministra rolnictwa z 16 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 350) świnie szacuje się przed zabiciem, a padłe – niezwłocznie po padnięciu. Przy świniach przeznaczonych do uboju liczą się gatunek, rasa, masa, kondycja, płeć i wiek. Przy zwierzętach wpisanych do ksiąg lub rejestrów hodowlanych uwzględnia się dodatkowo wartość użytkową albo ocenę genetyczną. Pod uwagę bierze się również dokumenty hodowlane i dowody ceny zakupu, jeśli istnieją, i cenę rynkową z dnia szacowania. Jeśli świnia mogła trafić do uboju, odszkodowanie pomniejsza się o kwotę uzyskaną z jej sprzedaży.

Z szacowania powstaje protokół z kwotami każdego z trzech szacujących, a wzór przewiduje też podpis posiadacza zwierząt. Odszkodowanie przyznaje powiatowy lekarz weterynarii w drodze decyzji. Przepisy art. 45–49 ustawy nie przewidują osobnego formularza wniosku ani terminu jego złożenia – podstawą jest szacowanie przeprowadzone w toku zwalczania ogniska.

Kiedy odszkodowanie przepada

Pieniądze nie przysługują za całe stado, jeśli rolnik świadomie wprowadził do gospodarstwa lub wyprowadził z niego chore albo podejrzane zwierzę, wprowadził nieoznakowaną świnię albo świnię, której zbywcy nie potrafi wskazać, i nie zgłosił jej zakupu, w ciągu 30 dni przed potwierdzeniem choroby przywiózł produkty, o których wiedział, że mogą być skażone, albo jeśli ognisko wróciło w ciągu 6 miesięcy od ostatecznego odkażenia. Odszkodowania nie dostają też firmy zajmujące się zarobkowym transportem zwierząt, handlem, ubojem lub organizacją targów i wystaw.

Kiedy kwota jest niższa

Odszkodowanie obniża się o 15–30 proc., jeśli w ciągu 6 miesięcy przed ogniskiem posiadacz nie wypełniał obowiązków w systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Obniżka wynosi 15–60 proc., gdy rolnik nie powiadomił inspekcji o podejrzeniu choroby albo w ciągu 30 dni przed ogniskiem nie stosował nakazanych środków. Chodzi także o wymagania bioasekuracji z rozporządzenia w sprawie środków zwalczania ASF (Dz.U. 2026 poz. 344), które GIW wymienia wśród przepisów o ASF. Wypłacone odszkodowanie nie podlega zajęciu na należności publiczne, jeśli zostanie wydane na odtworzenie stada. W przypadku dużych przedsiębiorstw ustawa uzależnia stosowanie przepisów o odszkodowaniach od pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej w sprawie pomocy publicznej.

Fot. Guido Gerding / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0