Sobota, 21 listopada 2026 · Imieniny: Gelazja, Heliodor, Janusz
Notowania EUR/PLN4,4559 ▲ 0,9%USD/PLN4,0613 ▲ 1,1%Pszenica konsumpcyjna977 zł/t ▲ 0,5%Kukurydza940 zł/t ▼ -3,4%Rzepak2 505 zł/t ▼ -0,3%Tuczniki6,19 zł/kg ▼ -1,3%Młode byki27,17 zł/kg ▼ -2,2%Mleko surowe1,94 zł/kg ▲ 2,1%Stan: 20.11, 18:12 · wszystkie ceny
Gorące tematy:
Ziemniaki

IHAR Bonin: wodna zgnilizna przyranowa po 36 godzinach powyżej 21°C

W opracowaniu z 2019 r. Jerzy Osowski z IHAR-PIB w Boninie opisuje wodną zgniliznę przyranową, często myloną z bakteryjną mokrą zgnilizną. Infekcji sprzyja temperatura miąższu powyżej 18°C, a powyżej 21°C zgnilizna może rozwinąć się już po 36 godzinach. Wilgotność powyżej 95% oraz zbiór z gleby cieplejszej niż 20°C podnoszą ryzyko.

Zdjęcie ilustracyjne: zbiór ziemniaków kombajnem w kantonie Argowia w Szwajcarii, 26 sierpnia 2025 r.

W skrócie: W opracowaniu z 2019 r. Jerzy Osowski z IHAR-PIB w Boninie opisuje wodną zgniliznę przyranową, często myloną z bakteryjną mokrą zgnilizną. Infekcji sprzyja temperatura miąższu powyżej 18°C, a powyżej 21°C zgnilizna może rozwinąć się już po 36 godzinach. Wilgotność powyżej 95% oraz zbiór z gleby cieplejszej niż 20°C podnoszą ryzyko.

O nastawach przechowalni dla sadzeniaków, ziemniaków jadalnych i do przetwórstwa pisaliśmy w tekście o temperaturze i wilgotności w przechowalni. Tu skupiamy się na chorobie, której tamten poradnik nie omawia: wodnej zgniliźnie przyranowej. Suchą i bakteryjną mokrą zgniliznę rozpoznawaliśmy osobno według zaleceń PIORiN i IOR.

Czym wodna zgnilizna przyranowa różni się od mokrej zgnilizny?

Według opracowania Jerzego Osowskiego z Pracowni Ochrony Ziemniaka IHAR-PIB w Boninie, opublikowanego w „Ziemniaku Polskim” w 2019 r., sprawcami są organizmy grzybopodobne z rodzaju Pythium, żyjące w glebie, między innymi Pythium ultimum. Choroba występuje tylko na bulwach. Do infekcji dochodzi najczęściej podczas zbioru, przez niedojrzałą skórkę albo uszkodzenia. Zarodniki przetrwalnikowe mogą przetrwać w glebie nawet 10 lat, a płodozmian słabo je ogranicza, bo patogen atakuje wiele upraw i chwastów.

Na skórce pojawia się nasiąknięta, szarosinia plama, zwykle wokół uszkodzenia albo w miejscu przyczepu do stolonu. Po przekrojeniu miąższ jest szary, często różowoszary i maślany, bo rozkłada się skrobia. Na powietrzu barwa ciemnieje do czarnobrązowej lub czarnej, stąd pomyłki z czernieniem rdzenia. Chorą tkankę oddziela od zdrowej ciemna linia o szerokości 1–2 mm, widoczna przez skórkę i na przekroju.

Nazwa pochodzi od wycieku bezbarwnej, bezzapachowej cieczy w miejscu infekcji, mylonego ze śluzem bakteryjnym przy mokrej zgniliźnie. Po rozkładzie miąższu zostaje łupina. Choroba rozkłada bulwy, ale nie przenosi się między nimi. Rozpoznanie utrudniają wtórne infekcje bakteriami albo grzybami z rodzaju Fusarium.

Jakie temperatury i wilgotność sprzyjają chorobie?

Wodna zgnilizna przyranowa nasila się najczęściej po długotrwałej suszy zakończonej ulewnymi deszczami oraz przy zbiorze niedojrzałych bulw z gleby cieplejszej niż 20°C. Infekcji podczas zbioru sprzyja też temperatura powietrza powyżej 23°C. Optimum rozwoju Osowski podaje – za badaniami Lui z 2003 r. – na 20–30°C. Rozwojowi infekcji sprzyja temperatura miąższu powyżej 18°C, a powyżej 21°C zgnilizny pojawiają się już po 36 godzinach. Sprzyja temu także wilgotność względna powietrza powyżej 95%, a w przechowalni – zbyt wysoka temperatura i brak przewietrzania.

Czynnik Próg Znaczenie
Temperatura gleby przy zbiorze powyżej 20°C duże nasilenie choroby
Temperatura powietrza przy zbiorze powyżej 23°C sprzyja infekcji
Temperatura miąższu powyżej 18°C powyżej 21°C – zgnilizna po 36 h

W Polsce w latach 2013–2018 straty z niewłaściwego przechowywania i chorób przechowalniczych wynosiły średnio 8,3%. Sezon składowania, zależnie od kierunku użytkowania odmiany, może trwać nawet do 9 miesięcy. Bakteryjne zgnilizny nadal uważa się za najpoważniejsze, ale znaczenie wodnej zgnilizny przyranowej rośnie wraz ze zmianami klimatu.

Jak ograniczyć ryzyko w gospodarstwie?

Opracowanie z Bonina zaleca zdrowy, kwalifikowany materiał sadzeniakowy, bo zainfekowane bulwy są źródłem pierwotnego zakażenia. Krojenia lepiej unikać. Jeśli jest konieczne, robi się to kilka dni przed sadzeniem, żeby wytworzyła się warstwa korka. Krojonego materiału nie wysadza się na glebach ciężkich, skłonnych do gromadzenia wilgoci. Na krojonych sadzeniakach choroba rozwija się intensywniej, zwłaszcza gdy rośnie temperatura gleby.

Zbiór przeprowadza się po dojrzeniu skórki – nie schodzi pod naciskiem kciuka – i przy temperaturze powyżej 10°C, bez uszkadzania bulw przy zbiorze i transporcie. W przechowalni warunki dostosowuje się do przeznaczenia partii. Powyżej 10°C bulwy z objawami wodnej zgnilizny mogą zostać wtórnie zakażone przez bakterie mokrej zgnilizny. Powstają wtedy zgnilizny mieszane, które znacznie zwiększają straty i wydzielają lekki rybi zapach.

Najczęstsze pytania

Czy wodna zgnilizna przyranowa przechodzi z bulwy na bulwę? Nie. Opracowanie z Bonina podaje, że rozkłada zainfekowane bulwy, ale nie przenosi się między nimi.

Po czym odróżnić ją od mokrej zgnilizny bakteryjnej? Przy wodnej zgniliźnie wycieka bezbarwna, bezzapachowa ciecz, a chorą tkankę oddziela linia o szerokości 1–2 mm. Przy mokrej zgniliźnie pojawia się śluz bakteryjny.

Co zrobić, gdy w przechowalni jest cieplej niż 10°C? Przy takiej temperaturze rośnie ryzyko wtórnej infekcji bakteryjnej i zgnilizn mieszanych. Warto obniżyć temperaturę zgodnie z przeznaczeniem partii i przejrzeć bulwy.

Redakcja Stodo

Fot. Arkelin / Wikimedia Commons, CC BY 4.0. Zdjęcie ilustracyjne: zbiór ziemniaków w kantonie Argowia w Szwajcarii, 26 sierpnia 2025 r.