Sucha i mokra zgnilizna bulw: rozpoznanie wg PIORiN i IOR
Ulotka PIORiN (Karnkowski, naj 2025) i Poradnik sygnalizatora IOR-PIB opisują suchą zgniliznę (Fusarium) oraz mokrą (Pectobacterium). Objawy, warunki sprzyjające i profilaktyka przechowalnicza – bez powielania tabel temperatur z tekstu o 2–8°C.
W skrócie: Suchą zgniliznę bulw wywołują grzyby Fusarium (m.in. F. sambucinum) – ulotka PIORiN (Witold Karnkowski, naj 2025) i Poradnik IOR-PIB. Mokrą – bakterie Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum i P. atrosepticum. Infekcja idzie przez rany; pierwszej sprzyja 15–20°C w magazynie, drugiej – wilgoć i brak osuszania. Kąt inny niż tabele temperatur sadzeniaków i jadalnych.
Jak rozpoznać suchą zgniliznę (Fusarium)?
Według PIORiN sprawcami są Fusarium sambucinum, rzadziej F. coeruleum i F. sulphureum – obecne we wszystkich rejonach uprawy i w miejscach składowania. Grzyby wnikają wyłącznie przez zranienia mechaniczne lub wtórnie po innych patogenach. Pierwsze objawy zwykle po 3–4 tygodniach przechowywania: ciemnobrunatne plamy, miąższ mięknie i zapada się, skórka marszczy się w koncentryczne pierścienie, pojawiają się bladoróżowe lub żółtawobiałe poduszeczki grzybni. Wewnątrz powstają jamy z watowatą grzybnią; bulwa kończy jak „suszona śliwka”.
Chorobie sprzyjają uszkodzenia przy zbiorze, transporcie i sortowaniu, zbiór poniżej 10°C przy wysokiej wilgotności, wysoka temperatura w magazynie (optimum rozwoju 15–20°C), słabe przewietrzanie oraz wilgotność względna 50–70%. Porażone sadzeniaki mogą obniżyć obsadę nawet o 25%. Fusarium nie jest agrofagiem kwarantannowym w UE, ale bywa regulowane przy eksporcie – przy wysyłce do innych krajów UE przypominamy o paszporcie roślin i numerze rejestru PIORiN.
Czym różni się mokra zgnilizna (Pectobacterium)?
Poradnik IOR-PIB (Poznań 2016) wskazuje Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum i P. atrosepticum (oraz m.in. Dickeya). To jedna z najczęstszych chorób bakteryjnych w przechowywanym plonie. Źródła infekcji: brudne doły, piwnice i przechowalnie, porażone sadzeniaki, czarna nóżka, gleba i maszyny. Bakterie wnikają przez przetchlinki, spękania i rany.
Objawy: wilgotne, „podsiąknięte” plamy; potem zagłębienia ze śluzowatą tkanką; miąższ różowieje i czernieje, w końcu rozmięka przy zachowanej skórce – po ucisku wylewa się czarnobrunatna, cuchnąca masa. W magazynie sprzyja brak zmiany miejsca składowania, brak osuszania i usuwania chorych bulw, brak zabliźnienia ran oraz brak dezynfekcji pomieszczeń i skrzyń.
| Cecha | Sucha zgnilizna | Mokra zgnilizna |
|---|---|---|
| Sprawca | Fusarium spp. (grzyb) | Pectobacterium (bakteria) |
| Wejście | Rany / wtórne infekcje | Przetchlinki, rany, czarna nóżka |
| Obraz bulwy | Zapadnięcie, pierścienie, poduszeczki, wysychanie | Śluz, cuchnąca masa, skórka długo cała |
| Warunki magazynu | 15–20°C, słaba wentylacja | Wilgoć, brak osuszania i selekcji |
Jak zapobiegać według IOR i PIORiN?
Dla suchej zgnilizny IOR zaleca zdrowe, kwalifikowane sadzeniaki, odmiany o podwyższonej odporności (zwłaszcza na glebach zakamienionych), 4–5-letnią przerwę w uprawie (zarodniki mogą przetrwać 5–7 lat), zbiór przy pełnej dojrzałości skórki, sucho i powyżej 10°C, ograniczenie uszkodzeń oraz przygotowanie do magazynu: odparowanie wilgoci ok. 18–20°C przez 1–2 tygodnie (przy 21°C naskórek odbudowuje się w 3–4 dni; przy 15°C ok. 8 dni; niżej proces jest nieefektywny), potem sortowanie i usunięcie chorych oraz silnie skaleczonych bulw. Sadzeniaki – zaprawianie ULV do tygodnia po zbiorze (tylko na sadzenie).
Dla mokrej zgnilizny: kwalifikowany sadzeniak, gleby o uregulowanych stosunkach wodnych, selekcja negatywna roślin z czarną nóżką, zrównoważone nawożenie, zbiór powyżej 10°C w suchych warunkach, zabliźnienie ran, usunięcie chorych bulw, osuszenie i przechowywanie w warunkach dostosowanych do kierunku przeznaczenia oraz kontrola stanu bulw w sezonie. Temperatury docelowe według kierunku (sadzeniaki, jadalne, frytki) omawialiśmy osobno – tu chodzi o rozpoznanie patogenów i kroki przed i w trakcie magazynowania.
Najczęściej zadawane pytania
Po czym odróżnić suchą od mokrej zgnilizny?
Sucha: zapadnięcie, koncentryczne pierścienie, poduszeczki grzybni, wysychanie. Mokra: śluz, cuchnąca masa, skórka długo nieuszkodzona.
Czy Fusarium trzeba zwalczać obowiązkowo?
Nie – według PIORiN nie jest agrofagiem kwarantannowym w UE; może podlegać regulacjom przy eksporcie.
Co zrobić zaraz po zbiorze?
Osuszyć i zabliźnić rany (ok. 18–20°C), usunąć chore i uszkodzone bulwy, dopiero potem długotrwałe składowanie; sadzeniaki – ewentualne zaprawianie ULV w tygodniu po zbiorze.
Redakcja Stodo
Fot. Donald Trung Quoc Don (Chữ Hán: 徵國單) – Wikimedia Commons – © CC BY-SA 4.0 Intern / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
