Rasa białogrzbieta
Rodzima rasa ze wschodniej Polski z charakterystycznym białym pasem na grzbiecie – odtworzona po uznaniu za wymarłą, dziś objęta ochroną i dopłatą.
Historia
Bydło białogrzbiete utrzymywano na wschodnich terenach Rzeczypospolitej na przełomie XIX i XX w. Pod względem użytkowości mlecznej i mięsnej zajmowało miejsce pośrednie między bydłem polskim czerwonym a nizinnym czarno-białym i cieszyło się opinią wydajnego i łatwego w utrzymaniu. Po II wojnie światowej rasy nie propagowano, nie prowadzono dla niej księgi i uznano ją za wymarłą.
W 2000 r. na Polesiu i Podlasiu zidentyfikowano ok. 100 sztuk bydła w typie białogrzbietów. W 2002 r. prof. Zygmunt Litwińczuk opracował pierwszy program hodowlany, a w 2003 r. Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie uzyskał zgodę na prowadzenie ksiąg; w tym samym roku zatwierdzono program ochrony zasobów genetycznych. W 2024 r. w Serpelicach powstał Krajowy Związek Hodowców Bydła Białogrzbietego.
Charakterystyka
To bydło mięsno-mleczne z dobrze zaznaczonym umięśnieniem, wytrzymałe na złe warunki, odporne na choroby, długowieczne i dobrze płodne. Mleko ma wysoką zawartość białka, tłuszczu i suchej masy. Umaszczenie: czarne, rzadziej czerwone boki z białym pasem wzdłuż grzbietu – wąskim na kłębie i rozszerzającym się ku zadowi – o nieregularnym, „poszarpanym” brzegu; czoło białe, śluzawica ciemna.
Krzyżowanie
Program hodowlany zakłada odtworzenie populacji przy zachowaniu możliwie dużej zmienności genetycznej. Drobne odstępstwa od wzorca (np. przerwany biały pas) odnotowuje się w rejestrze RB; zwierzęta z powtarzającymi się wadami umaszczenia nie są rekomendowane do dalszej hodowli.
Użytkowość – dane oficjalne
Ocena mleczna, 2025
| Krowy w ocenie (2025) | 1 205 szt. w 136 oborach |
|---|---|
| Wydajność mleka | 3 854 kg |
| Tłuszcz | 156 kg (4,05%) |
| Białko | 132 kg (3,41%) |
Ocena cech mięsnych, 2025 (PFHBiPM, tab. 41)
| Masa standaryzowana 210 dni – jałówki / buhajki | 199 / 223 kg |
|---|---|
| Przyrost dobowy do 210 dni – jałówki / buhajki | 782 / 891 g |
Źródło: PFHBiPM – Ocena i hodowla bydła mlecznego, wyniki ogólnopolskie za 2025 r.. Średnie dla krów/zwierząt objętych oceną wartości użytkowej.
Dopłaty do rasy
Rasa jest wymieniona wśród ras bydła objętych interwencją 6 PS WPR „Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie”. Płatność przyznaje ARiMR corocznie w ramach 5-letniego zobowiązania, do samic i samców, do maksymalnie 100 krów w stadzie; trzeba mieć co najmniej 1 ha użytków rolnych.
| Wariant 6.1.1 – użytkowanie mleczne (2026) | 2738 zł/szt. |
|---|---|
| Wariant 6.1.2 – użytkowanie mięsne (2026) | 1752 zł/szt. |
Źródło: ARiMR – stawki płatności 2026, ARiMR – interwencja 6.
Najczęstsze pytania
Kto prowadzi księgę bydła białogrzbietego?
Księgę hodowlaną i program hodowlany prowadzi Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, a program ochrony koordynuje Instytut Zootechniki PIB.
Jaka jest dopłata do bydła białogrzbietego?
Rasa jest objęta interwencją 6 ARiMR. W 2026 r. stawka wynosi 2738 zł/szt. przy użytkowaniu mlecznym i 1752 zł/szt. przy mięsnym (do 100 krów w stadzie).
Skąd nazwa białogrzbieta?
Od białego pasa biegnącego wzdłuż grzbietu – wąskiego na kłębie i rozszerzającego się ku zadowi.
Źródła
- Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie – program hodowlany bydła białogrzbietego (od 9.04.2025)
- Instytut Zootechniki PIB – program ochrony zasobów genetycznych bydła białogrzbietego 2026
- PFHBiPM – Ocena i hodowla bydła mlecznego, wyniki ogólnopolskie za 2025 r.
- ARiMR – Interwencja 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt
- ARiMR – stawki płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych 2026
- Zdjęcie: Przykuta, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Inne rasy rodzime objęte ochroną: Polska czerwona · Polska czarno-biała · Polska czerwono-biała · wszystkie rasy
