Fundusze promocji: Krajewski zapowiada większą jawność wydatków i silniejsze kampanie polskiej żywności

Minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski zapowiedział 5 listopada 2026 r. zmiany w funduszach promocji produktów rolno-spożywczych. Jak poinformowało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, kierunki mają być trzy: większa przejrzystość wydatkowania środków, skuteczniejsza kontrola oraz kampanie, które realnie zwiększają sprzedaż polskiej żywności w kraju i za granicą. Minister podkreślił, że fundusze wymagają naprawy, a nie likwidacji – to pieniądze wypracowywane przez rolników i producentów, a pojedynczo nikt z branży nie sfinansuje dużej kampanii marketingowej.

Jak działają fundusze promocji

Fundusze działają na podstawie ustawy z 22 maja 2009 r. Obecnie jest ich 10. Wspierają promocję m.in. mleka, mięsa, zbóż, roślin oleistych, owoców i warzyw oraz ryb. Z ich środków finansuje się kampanie informacyjne, udział w targach i wystawach, badania naukowe oraz prace rozwojowe.

Środki funduszy nie są środkami publicznymi w rozumieniu przepisów o finansach publicznych. To ustawowy system zbierania pieniędzy z danej branży. Rola państwa ogranicza się do obsługi instytucjonalnej. O rozdysponowaniu decydują komisje zarządzające. Administrowaniem i obsługą środków zajmuje się Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

Minister chce, by pieniądze szły przede wszystkim na duże, mierzalne kampanie – na wzór dawnej akcji „Pij mleko, będziesz wielki” – które zwiększają spożycie, otwierają rynki eksportowe i podnoszą konkurencyjność sektora. Środki funduszy mogą też być wkładem własnym organizacji branżowych w projektach współfinansowanych przez Unię Europejską, m.in. w ramach mechanizmu WPR oraz interwencji I.13.3 dotyczącej promocji żywności z systemów jakości. O trwającym naborze ARiMR w tej interwencji pisaliśmy osobno: promocja żywności wysokiej jakości do 7 grudnia 2026 r.

Koniec z progiem 150 tys. zł i wydatkami bez faktur

Minister zapowiedział nowe zasady wyboru wykonawców i rozliczania projektów. Wszystkie postępowania mają być ogłaszane w jednym, łatwo dostępnym miejscu. Przy wyborze mają obowiązywać jasne kryteria, w tym cena i zasięg planowanych działań.

Jedną z najważniejszych zmian ma być likwidacja progu 150 tys. zł, poniżej którego dziś dopuszczalny jest uproszczony wybór wykonawcy. Do tego dojdzie minimum 14 dni na przygotowanie ofert oraz zakaz dzielenia zamówień w celu omijania procedur konkurencyjnych.

Nowe zasady mają też wyeliminować możliwość rozliczania 5 proc. wydatków bez faktur – każdy koszt będzie wymagał udokumentowania. Zmienią się zasady zaliczek oraz terminy składania i rozliczania wniosków. Zaliczki mają być wypłacane dopiero po wyborze wykonawcy, a organizacje nie będą mogły składać wniosków o dofinansowanie tuż przed planowanym wydarzeniem.

Konflikt interesów, jawność i silniejsza rola KOWR

Osoby decydujące o wykorzystaniu pieniędzy z funduszy nie będą mogły jednocześnie występować jako wykonawcy finansowanych projektów. Ograniczenia mają dotyczyć powiązań osobowych i kapitałowych. Planowane są też: pełna jawność wykonawców, weryfikacja organizacji korzystających z funduszy oraz cyfryzacja procedur. Większe możliwości reagowania na nieprawidłowości ma dostać dyrektor generalny KOWR. Wydarzenia finansowane z funduszy powinny co do zasady być otwarte i dostępne dla zainteresowanych. Przykładem działań promocyjnych z udziałem KOWR były m.in. stoiska polskich wystawców na SIAL w Paryżu.

Najpierw rozporządzenia, ocena po I kwartale 2027 r.

20 listopada minister spotka się z komisjami zarządzającymi funduszami promocji, by przedstawić oczekiwania co do nowych zasad wydatkowania. Zmiany mają iść w dwóch etapach: najpierw nowelizacje rozporządzeń ministra oraz zarządzeń dyrektora generalnego KOWR, żeby nowe reguły weszły jak najszybciej; jeśli okaże się to potrzebne, także nowelizacje ustawowe. Pierwsza ocena efektów – po pierwszym kwartale 2027 r.

Fundusze mają nadal działać. Podczas konferencji minister oświadczył też, że uczestnicząc w targach, wystawach i innych wydarzeniach branżowych nie korzystał z pieniędzy funduszy promocji – na reprezentowanie resortu ma własny budżet ministerstwa.

Dla rolników i firm wpłacających składki na fundusze oznacza to na razie zapowiedź ostrzejszej kontroli i większej przejrzystości wydatków, a nie nowy nabór wniosków. Szczegóły przepisów poznamy, gdy ministerstwo i KOWR opublikują projekty rozporządzeń i zarządzeń.

Fot. MOs810 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0