Omacnica prosowianka zimuje w resztkach kukurydzy. Co zrobić na polu zaraz po zbiorze

Zbiór kukurydzy na ziarno dobiega końca, a na polach zostają łodygi i resztki pożniwne. To w nich zimują gąsienice omacnicy prosowianki (Ostrinia nubilalis). Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy (IOR-PIB) podkreśla w materiałach dla rolników, że jesienne prace po zbiorze to jeden z najskuteczniejszych sposobów na zmniejszenie liczby szkodników w przyszłym roku. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie (CDR) w opracowaniu z 2025 r. również wymienia rozdrabnianie i przyorywanie resztek jako szczególnie ważny element agrotechniki.

Dlaczego resztki mają znaczenie

Według IOR-PIB omacnica ma w Polsce zwykle jedno pokolenie w roku. Gąsienice zimują w resztkach pożniwnych kukurydzy i w grubołodygowych chwastach. W maju przędą kokony i przepoczwarczają się, a od połowy czerwca zaczynają się wyloty motyli, które trwają od 4,5 do 8 tygodni. Szczyt lotu przypada na pierwszą i drugą dekadę lipca. Gąsienica, która przetrwa zimę w łodydze pozostawionej na polu, staje się więc źródłem szkód w kolejnym sezonie, także na sąsiednich plantacjach.

Instytut podaje, że straty plonu ziarna po żerowaniu szkodnika wynoszą średnio 15%, a lokalnie na południu kraju dochodzą do 30–40%. Najwięcej szkód notuje się w południowej Polsce. CDR wyjaśnia, że głównym uszkodzeniem jest drążenie tuneli w łodygach, które hamuje wzrost roślin. Do tego dochodzą złamane łodygi i opadające kolby.

Prace zaraz po zbiorze

IOR-PIB wymienia dziesięć metod ograniczania omacnicy. Na jesień przypadają przede wszystkim te:

• terminowy zbiór, gdy tylko ziarno osiągnie dojrzałość zbiorczą,
• dokładne rozdrobnienie resztek pożniwnych na sieczkę zaraz po zbiorze,
• podorywka i głęboka, wczesna orka jesienna, a wiosną talerzowanie,
• niszczenie grubołodygowych chwastów na plantacji i w jej otoczeniu.

Tę samą kolejność wskazuje CDR: rozdrobnić resztki, a potem je przyorać, co ogranicza możliwość przezimowania larw. O tym, kiedy wjechać kombajnem w pole i jak postępować z wilgotnym ziarnem, piszemy w poradniku Zbiór kukurydzy na ziarno. Ustawienia przystawki i zespołu młócącego opisaliśmy w tekście Kombajn w kukurydzy na ziarno.

Policz uszkodzone rośliny, zanim zaplanujesz ochronę

IOR-PIB zaleca, by na przełomie sierpnia i września policzyć odsetek roślin uszkodzonych przez gąsienice. Ta liczba pozwala przewidzieć, czy zwalczanie będzie potrzebne w następnym roku. Próg szkodliwości według instytutu to uszkodzenie 15% roślin w poprzednim roku w uprawie na ziarno albo 30–40% w uprawie na kiszonkę. Drugim kryterium jest stwierdzenie w bieżących obserwacjach 6–8 złóż jaj na 100 roślin.

Na przyszły sezon

Wśród pozostałych zaleceń IOR-PIB są: przestrzeganie płodozmianu, dobór odmian mniej podatnych na żerowanie, unikanie najwcześniejszych odmian w rejonach silnie zagrożonych, zbilansowane nawożenie i wczesny, kwietniowy siew. W ochronie biologicznej wykorzystuje się kruszynka (Trichogramma), pasożyta jaj omacnicy, oraz preparaty z Bacillus thuringiensis. Zwalczanie chemiczne prowadzi się wyłącznie zarejestrowanymi insektycydami, zgodnie z etykietą. CDR wymienia substancje czynne zarejestrowane przeciw omacnicy według stanu na sierpień 2025 r.: acetamipryd, chlorantraniliprol, lambda-cyhalotrynę, deltametrynę, spinosad, flupyradifuron i Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki. Przed zakupem środka warto sprawdzić jego aktualny status w rejestrze. Do monitoringu lotu motyli instytut zaleca izolator entomologiczny, pułapki feromonowe lub świetlne.

Redakcja Stodo

Fot. Hugh Venables / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0