Choroby pszenicy ozimej jesienią: progi mączniaka i septoriozy według IOR
Jesienią w fazie krzewienia IOR-PIB podaje progi dla mączniaka, rdzy brunatnej i septorioz. Wyjaśniamy, co obserwować na plantacji i kiedy progi tylko wspierają decyzję, a nie zastępują oceny pola.
To nie jest raport o stanie plantacji w 2026 roku. To przypomnienie ogólnych zasad ze starszej metodyki integrowanej ochrony pszenicy Instytutu Ochrony Roślin – PIB. O ryzyku fuzarioz przy siewie po kukurydzy pisaliśmy w tekście pszenica po kukurydzy: fuzarioza. Przegląd uprawy zbiera strona uprawa pszenicy.
Jakie choroby warto rozpoznać jesienią?
W tabeli znaczenia chorób metodyka oznacza mączniaka prawdziwego zbóż i traw oraz septoriozę paskowaną liści jako choroby bardzo ważne w pszenicy ozimej. Rdza brunatna, septorioza plew i fuzariozy mają oznaczenie „ważna”. Fuzaryjna zgorzel siewek i zgorzel podstawy źdźbła ogranicza się głównie agrotechniką i zaprawianiem kwalifikowanego materiału siewnego. Objawy mączniaka to białe skupienia struktur grzyba. Rdze tworzą kupki zarodników na liściach. Septoriozy dają plamy i owocniki. Dokładną diagnozę trzeba potwierdzić w polu, a przy wątpliwościach w laboratorium lub u doradcy.
Jakie progi IOR podaje w fazie krzewienia?
Tabela 7 metodyki podaje progi orientacyjne. Przekroczenie progu nie oznacza automatycznie, że oprysk jest uzasadniony. IOR podkreśla, że decyzję trzeba oprzeć też o pogodę, fazę rozwoju, kondycję roślin i obecność innych sprawców.
| Choroba | Termin obserwacji | Próg według IOR-PIB |
|---|---|---|
| Mączniak prawdziwy | faza krzewienia | 50–70% roślin z pierwszymi objawami (pojedyncze białe skupienia) |
| Rdza brunatna | faza krzewienia | 10–15% liści z pierwszymi objawami |
| Septorioza paskowana liści | faza krzewienia | 30–50% liści z objawami lub 1% liści z owocnikami |
| Septorioza plew | faza krzewienia | 20% roślin z pierwszymi objawami |
Dla mączniaka metodyka zaleca analizę 100–150 źdźbeł w losowych punktach po 25 źdźbeł, z pierwszym i ostatnim punktem co najmniej 2 m od brzegu. Przy plantacjach powyżej 2 ha liczbę punktów zwiększa się o 1 na każdy następny hektar.
Co z fuzariozą siewek i wirusem BYDV?
Fuzaryjną zgorzel siewek IOR łączy z resztkami pożniwnymi i warunkami wschodów. Jako metody niechemiczne podaje kwalifikowany materiał siewny, niszczenie źródeł infekcji, podorywkę i orkę oraz zrównoważone nawożenie. Zaprawianie nasion metodyka nazywa pierwszym chemicznym zabiegiem w ochronie przed chorobami. Dobór zaprawy trzeba sprawdzić w aktualnej etykiecie i rejestrze środków ochrony roślin MRiRW. Starsza metodyka nie potwierdza, jakie środki są dziś dopuszczone.
Żółtą karłowatość jęczmienia (BYDV) przenoszą wyłącznie mszyce. Według opracowania IOR o mszycach na oziminach najgroźniejsze są infekcje jesienne. Szczegółowy monitoring mszyc opisaliśmy w tekście mszyce na oziminach i BYDV.
Kiedy reagować chemicznie?
Gdy obserwacje wskazują przekroczenie progu, metodyka każe czytać etykietę wybranego środka. Przy każdej decyzji o fungicydzie lub zaprawie trzeba sprawdzić aktualną etykietę i rejestr MRiRW. Nie rekomendujemy tu żadnej substancji czynnej. Wyniki lustracji warto zapisać z datą i fazą BBCH.
FAQ
Czy przekroczony próg zawsze oznacza oprysk? Nie. Progi IOR są orientacyjne i tylko wspierają decyzję.
Jaki próg ma mączniak w krzewieniu? 50–70% roślin z pierwszymi białymi skupieniami grzyba.
Skąd wziąć aktualny środek? Z etykiety i rejestru środków ochrony roślin MRiRW.
Czy metodyka jest tegoroczna? To starsza metodyka IOR-PIB; rok wydania na stronie tytułowej nie potwierdziliśmy.
Redakcja Stodo
Fot. Zdjęcie ilustracyjne: siewki pszenicy ozimej, listopad 2017. Rasbak / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
