Mszyce na oziminach: dopiero mróz −6°C kończy zagrożenie wirusem BYDV
Ciepła jesień sprzyja mszycom na wschodzących oziminach, a z nimi wirusowi żółtej karłowatości jęczmienia. Objawy zobaczysz dopiero wiosną, gdy na ratunek będzie za późno. Wyjaśniamy na podstawie opracowań IOR-PIB i WODR, kiedy i jak obserwować plantację.
W skrócie: Mszyce zasiedlające oziminy jesienią przenoszą wirus żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV), groźny głównie dla jęczmienia, pszenicy i pszenżyta. Według IOR-PIB mszyce giną dopiero przy temperaturze −6°C, więc im dłuższa i cieplejsza jesień, tym większe ryzyko. Plantację trzeba obserwować od wschodów, a reagować tuż po wykryciu pierwszych mszyc.
Dlaczego jesienne mszyce są groźniejsze niż wiosenne?
Instytut Ochrony Roślin – PIB wskazuje, że mszyce przenoszą wirusy przez cały okres występowania na zbożach, ale najgroźniejsze są infekcje jesienne. Wirus ma wtedy kilka miesięcy, by namnożyć się w roślinie. Mszyca, która raz pobrała wirusa, pozostaje jego wektorem do końca życia i zaraża każdą roślinę, na której żeruje. Zakażone siewki stają się z kolei źródłem infekcji wtórnych dla sąsiednich roślin.
Według WODR w Poznaniu objawy porażenia nie są widoczne jesienią. Pojawiają się wiosną, kiedy zwalczanie wektorów już nic nie da. W skrajnych przypadkach wirus może zniszczyć całą plantację.
Które mszyce i wirusy zagrażają oziminom?
Najliczniejsza jest mszyca czeremchowo-zbożowa. Według IOR stanowi 70–80% populacji wszystkich mszyc na zbożach i jest głównym wektorem BYDV. Klinika Chorób Roślin wymienia też drugi groźny wirus, karłowatości pszenicy (WDV). Nie przenoszą go mszyce, tylko skoczek – zgłobik prążkowany.
| Wirus | Wektor | Najbardziej narażone zboża |
|---|---|---|
| BYDV (żółta karłowatość jęczmienia) | mszyce, głównie czeremchowo-zbożowa i zbożowa | głównie jęczmień, pszenica, pszenżyto |
| WDV (karłowatość pszenicy) | zgłobik prążkowany (skoczek) | głównie pszenica i jęczmień |
| BVG (wirus G jęczmienia) | mszyca zbożowa i kukurydziana | zboża – nowe zagrożenie w Polsce |
Jak prowadzić obserwacje na plantacji?
WODR Poznań zaleca obserwacje od wschodów, bo mszyce mogą zasiedlać zboża już w fazie szpilkowania. Najlepiej oglądać dolne części roślin tuż nad glebą, gdzie najczęściej tworzą się kolonie. Uzupełnieniem są żółte tablice lepowe albo żółte naczynia napełnione do trzech czwartych wodą z dodatkiem płynu do mycia naczyń. Odłowy sprawdza się co najmniej dwa razy w tygodniu.
Dla jesiennych mszyc-wektorów nie wyznaczono klasycznego progu szkodliwości. IOR traktuje jako sygnał do zabiegu już samą obecność mszyc na oziminach. Przy długiej, ciepłej jesieni zabieg bywa potrzebny kilka razy. Zarejestrowane środki wymieniają aktualne zalecenia ochrony roślin.
Co ogranicza ryzyko bez chemii?
IOR wymienia trzy działania profilaktyczne: odmiany mniej chętnie zasiedlane przez mszyce, izolację przestrzenną od kukurydzy i możliwie późny siew. Kukurydza schodzi z pola później niż zboża i służy mszycom jako most między żniwami a wschodami ozimin. Badania instytutu wykazały wielokrotnie liczniejsze mszyce na oziminach rosnących tuż przy kukurydzy. O późnym siewie pisaliśmy w tekście o siewie zbóż w listopadzie, a o kondycji tegorocznych zasiewów w artykule o stanie ozimin w 2026 roku.
FAQ
Czy BYDV można zwalczyć po wystąpieniu objawów?
Nie. Wirusów nie zwalcza się chemicznie. Ogranicza się tylko liczebność owadów, które je przenoszą.
Kiedy zagrożenie mija?
Według IOR mszyce na oziminach giną przy temperaturze −6°C. Im później nadejdzie taki mróz, tym większe ryzyko porażenia.
Czy zabieg insektycydem w pełni chroni przed wirusem?
Nie. IOR zaznacza, że zwalczanie mszyc ogranicza infekcje, ale im nie zapobiega.
Redakcja Stodo
Fot. Agronom / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
