WODR: ciepła jesień wydłuża żerowanie szkodników w oziminach i rzepaku
W listopadowym „Poradniku Gospodarskim” Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego wyjaśnia, jak ciepła jesień, deszcze i susza wpływają na choroby oraz szkodniki zbóż ozimych i rzepaku. Doradca Bartosz Witczak pisze, że prognoza pogody nie zastąpi oględzin plantacji. W rzepaku jesienne opady mogą sprzyjać suchej zgniliźnie kapustnych.

W skrócie: W listopadowym „Poradniku Gospodarskim” Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego wyjaśnia, jak ciepła jesień, deszcze i susza wpływają na choroby oraz szkodniki zbóż ozimych i rzepaku. Doradca Bartosz Witczak pisze, że prognoza pogody nie zastąpi oględzin plantacji. W rzepaku jesienne opady mogą sprzyjać suchej zgniliźnie kapustnych.
Jesienną suchą zgniliznę kapustnych omówiliśmy już według IOR w tekście o zabiegu T1 w fazie 4–8 liści. Progi szkodliwości ślimaków podawaliśmy według IOR w materiale o śmietce i ślimakach.
Jak ciepła i deszczowa jesień wpływa na oziminy i rzepak?
W numerze listopadowym „Poradnika Gospodarskiego” doradca WODR w powiecie konińskim Bartosz Witczak pisze, że o zdrowotności zbóż ozimych i rzepaku decyduje połączenie temperatury, wilgoci i fazy rozwoju roślin. Te same opady mogą mieć inny skutek podczas wschodów, a inny w kwitnieniu. Ciepła jesień może wydłużać żerowanie szkodników, a częste deszcze ułatwiać rozwój chorób. Prognoza pogody nie zastępuje sprawdzenia roślin na polu.
Jesienią WODR zwraca szczególną uwagę na mszyce w zbożach ozimych. Gdy ciepło utrzymuje się długo, owady mogą dłużej zasiedlać młode rośliny i przenosić wirusy żółtej karłowatości jęczmienia. Choroba zagraża także pszenicy i innym zbożom; rośliny zakażone jesienią mogą dopiero wiosną wykazywać przebarwienia i słabszy wzrost. Sama obecność mszyc nie oznacza jeszcze zakażenia, a żółknięcie liści może wynikać też z niedoborów lub braku wody.
W rzepaku jesienne opady mogą sprzyjać suchej zgniliźnie kapustnych. Grzyby rozwijają się na resztkach pożniwnych, źródle zarodników, a wilgoć i temperatura wpływają na przebieg zakażenia. Doradca zaleca regularne oglądanie liści i korzystanie z komunikatów o ryzyku infekcji. Deszcz podczas wschodów wymaga też kontroli ślimaków, które przy dużej wilgotności mogą żerować również w dzień. Na ich obecność wskazują ślady śluzu i wygryzione fragmenty roślin. Młody rzepak jest szczególnie wrażliwy: uszkodzenie pierwszych liści albo miejsca, z którego wyrasta dalsza część rośliny, może oznaczać utratę całej siewki. Pole najlepiej sprawdzać po deszczu, przy brzegach i w głębi plantacji; pomocne są pułapki.
Co zimą i wiosną zmienia pogodę na polu?
| Warunki | Uprawa | Na co zwracać uwagę według WODR |
|---|---|---|
| Ciepła jesień | zboża ozime | mszyce, wirus żółtej karłowatości jęczmienia |
| Jesienne opady | rzepak | sucha zgnilizna kapustnych; ślimaki przy wschodach |
| Wilgoć, temperatura bliska zeru, gleba niezamarznięta | zboża | pleśń śniegowa; łamliwość źdźbła |
| Ciepło i deszcz w kwitnieniu | zboża | fuzarioza kłosów, mikotoksyny |
| Wilgotna gleba i powietrze w kwitnieniu | rzepak | zgnilizna twardzikowa |
| Kilka cieplejszych dni wiosną | rzepak | chowacze łodygowe, żółte naczynia |
| Susza | rzepak | mączniak prawdziwy, werticilioza |
Zimą niska temperatura nie zatrzymuje rozwoju wszystkich chorób. Pleśni śniegowej sprzyjają wilgotne warunki, niezamarznięta gleba i temperatura bliska zeru. Chłodna i wilgotna pogoda może też sprzyjać łamliwości źdźbła zbóż. Po zimie WODR zaleca obejrzeć także korzenie i dolne części roślin.
Wiosną częste deszcze zwiększają zagrożenie chorobami liści, w pszenicy na przykład septoriozą paskowaną. Do zakażenia potrzebna jest wilgoć na roślinie, także z rosy, a objawy mogą pojawić się dopiero po kilku tygodniach. Podczas kwitnienia zbóż ciepło i deszcz zwiększają ryzyko fuzariozy kłosów i mikotoksyn. W kwitnącym rzepaku wilgotna gleba i powietrze sprzyjają zgniliźnie twardzikowej; sam deszcz nie przesądza o chorobie. Po kilku cieplejszych dniach wiosną na rzepaku mogą pojawić się chowacze łodygowe. Pomocne są żółte naczynia, a wyniki trzeba porównać z progami szkodliwości dla rozpoznanego gatunku. Przed zabiegiem należy sprawdzić aktualną etykietę środka. W suchej aurze w rzepaku mogą zyskiwać na znaczeniu mączniak prawdziwy i werticilioza. WODR wskazuje też System Monitoringu Suszy Rolniczej IUNG-PIB.
Jak łączyć obserwacje z komunikatami?
Wpływ pogody — pisze Witczak — trzeba rozpatrywać razem z historią stanowiska. Duży udział zbóż w zmianowaniu może sprzyjać rdzy brunatnej i brunatnej plamistości liści. Liczą się też odporność odmiany i źródła zakażenia. Pomocą są komunikaty Platformy Sygnalizacji Agrofagów IOR-PIB, zestawiane z sytuacją na własnym polu.
Najczęstsze pytania
Czy prognoza pogody wystarczy, żeby zdecydować o zabiegu? Według WODR nie. Prognoza pomaga przewidzieć wzrost zagrożenia, ale decyzja ma wynikać z oceny plantacji i — przy szkodnikach — z porównania obserwacji z progami szkodliwości.
Jakie choroby rzepaku wiąże WODR z pogodą? Jesienne opady mogą sprzyjać suchej zgniliźnie kapustnych. W kwitnieniu wilgotna gleba i powietrze sprzyjają zgniliźnie twardzikowej. W suchszych warunkach mogą zyskiwać na znaczeniu mączniak prawdziwy i werticilioza.
Redakcja Stodo
Fot. Philip Halling / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0. Zdjęcie poglądowe: plantacja rzepaku ozimego zimą w hrabstwie Gloucestershire w Anglii, 11 stycznia 2026 r.



