Niebieski język u bydła: jakie objawy powinny zaniepokoić i jak inspekcja potwierdza chorobę (PCR, serologia)

Choroba niebieskiego języka (BT) to wirusowa choroba przeżuwaczy. Bydło nie zaraża się od innych sztuk w stadzie, tylko przez ukłucia kuczmanów, czyli drobnych muchówek z rodzaju Culicoides, a także przez krew i nasienie. Główny Inspektorat Weterynarii podkreśla, że wirus nie przechodzi na ludzi ani na inne zwierzęta gospodarskie i domowe, więc mleko i mięso od zakażonych krów są bezpieczne.

Gdzie w tym roku potwierdzono ogniska, pokazujemy na stronie Choroby zwierząt w Polsce: ogniska i strefy, a podstawowe informacje o samej chorobie zebraliśmy w haśle choroba niebieskiego języka. Tutaj zajmujemy się objawami i badaniami.

Dlaczego u bydła łatwo ją przeoczyć

Według GIW bydło zakaża się znacznie częściej niż owce, ale choruje rzadziej i łagodniej. Zakażenie może nie dać żadnych objawów, a jeśli się pojawią, to nawet 60–80 dni po zakażeniu. Krowa, która przechorowała BT, może zostać nosicielem wirusa. Kuczmany pobierają go wtedy razem z jej krwią i przenoszą na zdrowe zwierzęta.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

GIW wymienia u bydła:

• gorączkę i ślinotok;
• zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej jamy ustnej, nadżerki i owrzodzenia, w tym na opuszce zębowej i niekiedy na końcu języka;
• zapalenie koronki i tworzywa racic, które daje kulawiznę;
• u krów mlecznych łuszczenie się naskórka strzyków i strupy;
• ronienia oraz cielęta rodzące się ze zniekształceniami, najczęściej głowy.

Na zakażenie najbardziej narażony jest płód w okresie rozwoju mózgu. W ulotce GIW wymieniono też osowiałość, duszność, zasinienie języka i to, że krowa nie pije i nie pobiera paszy. Możliwe jest nawet zrzucenie puszki racicowej. Inspekcja ostrzega także przed stratami długoterminowymi: spadkiem mleczności, niepłodnością i poronieniami.

Zmiany w pysku i na racicach nie wystarczą do rozpoznania. W materiałach GIW o pryszczycy BT figuruje na liście chorób, z którymi trzeba ją różnicować, obok m.in. choroby błon śluzowych i zakaźnego zapalenia nosa i tchawicy. Rozstrzyga dopiero laboratorium.

Zgłoszenie i pobranie próbek

Ustawa o zdrowiu zwierząt wśród powodów do powiadomienia inspekcji wymienia między innymi poronienia u bydła oraz nadżerki i wybroczyny na błonach śluzowych. Podejrzenie zgłasza się powiatowemu lekarzowi weterynarii (PLW). Jeśli wyniki badania klinicznego lub laboratoryjnego albo powiązanie z innym ogniskiem wskazują na chorobę, PLW uznaje zwierzę za podejrzane i prowadzi dochodzenie. To inspekcja pobiera wtedy próbki: krew na środek przeciwkrzepliwy (EDTA, heparynę lub cytrynian sodu), szpik, a także wycinki śledziony i węzłów chłonnych. Próbki chłodzi się do około 4°C i bez zwłoki wysyła do laboratorium. Krwi nie wolno zamrażać.

Do czasu wyjaśnienia sprawy PLW ogranicza przemieszczanie z gospodarstwa bydła i materiału biologicznego, np. nasienia. Wyjątkiem jest zgoda na wywóz do rzeźni na natychmiastowy ubój. Lekarz może też nakazać ochronę przed owadami: repelenty, trzymanie zwierząt w budynku albo zabezpieczenie otworów obory.

PCR czy serologia: co pokazują wyniki

Wytyczne Głównego Lekarza Weterynarii przewidują trzy sposoby potwierdzenia przypadku. Pierwszy to wyizolowanie wirusa. Drugi to wykrycie jego antygenu lub materiału genetycznego, do czego służy badanie PCR. Trzeci to dodatni wynik metody pośredniej, czyli badania serologicznego, które wykrywa przeciwciała. Drugi i trzeci sposób liczą się tylko wtedy, gdy zwierzę ma objawy albo jest powiązane z innym przypadkiem, a wynik nie wynika ze szczepienia. Dlatego przy badaniu przydaje się dokumentacja szczepień stada.

Co po potwierdzeniu

Ognisko PLW stwierdza decyzją. Krowy, u których wykryto materiał genetyczny wirusa, izoluje się od reszty stada. Wytyczne wyraźnie mówią, że przy BT nie ma podstaw do nakazu zabicia wszystkich wrażliwych zwierząt w ognisku, a ulotka GIW dodaje, że chore zwierzęta się leczy. Leczenie zleca hodowca, a prowadzi je lekarz weterynarii: leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, antybiotyki przy powikłaniach bakteryjnych, płyny. Ważne są stały dostęp do wody i paszy, miękka i sucha ściółka oraz kontrola kończyn u krów, które leżą.

Wytyczne GLW w obecnej wersji pochodzą z kwietnia 2025 r., gdy BT była w prawie UE chorobą kategorii C+D+E. Od 1 listopada 2026 r. kategoria się zmienia. Co to oznacza dla handlu, opisaliśmy w tekście Niebieski język: od 1 listopada Unia zmienia zasady handlu bydłem.

Fot. Fourrure / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0