Wykoty zimą: poród, siara i pierwsze dni jagniąt i koźląt. Praktyczna lista dla hodowcy
Owce i kozy kryte latem i wczesną jesienią rodzą w środku zimy. Zebraliśmy zalecenia doradców rolniczych: jak przygotować owczarnię, po czym poznać zbliżający się poród, kiedy pomóc, jak dopilnować siary i jak zorganizować pierwsze tygodnie odchowu.
Ciąża u owcy trwa 144–152 dni, a u kozy średnio 150 dni. Stado kryte w sierpniu i wrześniu rodzi więc w styczniu i lutym, czyli w najzimniejszej części roku. To okres bardzo pracochłonny, a błędy w pierwszych godzinach życia noworodka trudno potem nadrobić. Poniżej zbieramy zalecenia z poradników Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie i Dolnośląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego. O stanówce i żywieniu w ciąży pisaliśmy w tekście owce i kozy jesienią, tu skupiamy się na samych wykotach.
Jak przygotować budynek przed wykotami?
Doradcy zalecają, by na 6–8 tygodni przed terminem wykotów zdezynfekować owczarnię razem ze sprzętem i uszczelnić ją przed przeciągami. Potrzebne są pojedyncze kojce dla matek z młodymi, około 2 × 1,5 m, w liczbie odpowiadającej 5–10% kotnych maciorek. Warto wcześniej przygotować środek do odkażania pępowiny, środki na zapalenie wymienia, wagę do jagniąt, naczynie do podgrzewania mleka i butelki ze smoczkiem. W koziarni temperatura w okresie porodów musi być bezwzględnie powyżej zera, bo mokry noworodek szybko się wychładza.
Po czym poznać zbliżający się poród?
Owca staje się niespokojna, szuka odosobnienia i próbuje się kłaść. U kozy opada brzuch, obrzmiewa srom, pojawia się śluz i powiększa wymię, a zwierzę pobekuje. Kozy rodzą najczęściej nocą lub nad ranem, dlatego w czasie wykotów zaleca się całodobowy dyżur. Pęcherza płodowego nie wolno przebijać. Poród u owcy trwa zwykle około 30 minut, a łożysko odchodzi po 1,5–3 godzinach. Hodowca pomaga tylko przy nieprawidłowym ułożeniu płodu lub zbyt dużej główce – przy trudnym porodzie trzeba wezwać lekarza weterynarii.
| Etap | Owce | Kozy |
|---|---|---|
| Długość ciąży | 144–152 dni | ok. 150 dni (140–160) |
| Kolejny noworodek przy ciąży mnogiej | brak danych w poradniku | po kilkunastu minutach do 1,5 godz. |
| Żywienie matki tuż przed porodem | 3–4 dni przed i kilka dni po: tylko dobre siano do woli | zasuszenie co najmniej 2 miesiące przed wykotem |
Co zrobić zaraz po porodzie?
Matka powinna wylizać noworodka – to masaż, który pobudza krążenie i jelita oraz osusza ciało. Koźlętom oczyszcza się nos i pyszczek. Najważniejsze jest, by młode jak najszybciej wypiło siarę. Słabe jagnię trzeba dostawić do wymienia, a przy bliźniętach pilnować, by matka zajęła się oboma. Sieroty podsadza się maciorkom, które straciły młode lub mają dużo mleka; pomaga skropienie jagnięcia jej mlekiem i przytrzymanie owcy przy ssaniu.
Jak zorganizować pierwsze tygodnie?
Matka z młodym zostaje w kojcu poporodowym kilka dni. Potem jagnięta łączy się w grupy po 12–15 sztuk urodzonych w odstępie nie większym niż 2 tygodnie. Od 10.–14. dnia dostają miękkie siano i gnieciony owies, a w słoneczne zimowe dni powinny wychodzić na okólnik. Przy odchowie sztucznym, po 3 dniach picia siary, jagnięta w pierwszym miesiącu pije się mlekiem krowim lub preparatem mlekozastępczym z butelki. Nowo narodzone młode warto trzymać w oddzielnym pomieszczeniu, by ograniczyć choroby zakaźne. Jagnięta i koźlęta trzeba oznakować i zgłosić – zasady opisujemy w tekście oznakowanie owiec i kóz oraz zgłoszenia w IRZplus.
FAQ
Jakie choroby okołoporodowe grożą kozom?
Poradnik CDR wymienia ketozę w ostatnim trymestrze ciąży i porażenie okołoporodowe. Leżąca koza wymaga pilnej wizyty lekarza weterynarii.
Czy kulawizna kotnej owcy to zawsze kulawka?
Nie. Może też oznaczać chorobę zgłaszaną urzędowo – opisujemy ją w tekście o niebieskim języku.
Redakcja Stodo
Fot. Jakub Hałun / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
