Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy: warunki, okresy, wniosek

Rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy KRUS przyznaje ubezpieczonemu, który jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie i ma wymagany, zależny od wieku staż w ubezpieczeniu emerytalno-rentowym: od roku do 5 lat. Wyjaśniamy warunki, sposób liczenia okresów i to, jak złożyć wniosek. Podstawą jest art. 21 i 22 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770) oraz informacje Kasy.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Ustawa wymaga spełnienia łącznie trzech warunków. Po pierwsze, ubezpieczony musi być trwale albo okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Po drugie, musi mieć wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Po trzecie, niezdolność musi powstać w czasie ubezpieczenia albo najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od jego ustania.

Całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie jest ten, kto z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania tej pracy. Niezdolność jest trwała, gdy nie ma rokowań na odzyskanie zdolności, a okresowa, gdy takie rokowania są. Dotyczy to rolnika, jego małżonka i domownika objętych ubezpieczeniem.

Ile lat ubezpieczenia potrzeba?

Są dwa ważne wyjątki. Kto podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu co najmniej 25 lat, nie musi wykazywać, że niezdolność powstała w czasie ubezpieczenia lub w ciągu 18 miesięcy od jego ustania, a 5 lat stażu nie musi przypadać w ostatnim dziesięcioleciu. Gdy niezdolność wynika z wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, wystarczy jakikolwiek okres ubezpieczenia, byle obejmował dzień wypadku albo zachorowania.

Jakie okresy się wliczają?

Do stażu dolicza się okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych w latach 1983–1990 oraz prowadzenia gospodarstwa lub pracy w nim po ukończeniu 16 lat, przed 1 stycznia 1983 r. Wliczają się też okresy, od których zależy prawo do emerytury według przepisów emerytalnych, czyli np. zatrudnienie albo działalność gospodarcza z ubezpieczeniem w ZUS, także okresy zagraniczne. Gdy ubezpieczenie w KRUS i inne ubezpieczenie przypadają na ten sam czas, przy ustalaniu prawa do renty liczy się tylko okres w KRUS. Niepełne miesiące liczy się w dniach, przyjmując 30 dni za miesiąc i 12 miesięcy za rok.

Renta stała czy okresowa?

Rentę przyznaje się na stałe, gdy niezdolność jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach jest to renta okresowa, na czas wskazany w decyzji Prezesa KRUS. Kto chce dalej pobierać świadczenie, powinien przed końcem tego okresu złożyć nowy wniosek z aktualnym zaświadczeniem lekarskim. Jeśli renta ustała, bo zdolność do pracy wróciła, a w ciągu 18 miesięcy ponownie pojawi się całkowita niezdolność, prawo do świadczenia się przywraca. Przy orzeczonej celowości przekwalifikowania przysługuje przez 6 miesięcy renta szkoleniowa, którą można przedłużyć maksymalnie do 36 miesięcy.

Renta składa się z części składkowej i uzupełniającej. Jeśli rencista nadal prowadzi działalność rolniczą, wypłata części uzupełniającej podlega zawieszeniu w całości lub części. Po osiągnięciu wieku 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) i przy co najmniej 25 latach ubezpieczenia KRUS przyznaje z urzędu emeryturę rolniczą. Zasady emerytur opisujemy na stronie emerytura rolnicza i w tekście o tym, od ilu lat przysługuje emerytura rolnicza.

Jak złożyć wniosek?

Wniosek składa się w KRUS na formularzu SR-20. Według Kasy trzeba do niego dołączyć kwestionariusz o okresach ubezpieczenia (SR-21), zaświadczenie o stanie zdrowia od lekarza leczącego (N-14, ważne miesiąc od wystawienia) oraz dokumentację medyczną, a przy innym ubezpieczeniu także np. zaświadczenia z ZUS lub świadectwa pracy. O niezdolności orzeka lekarz rzeczoznawca KRUS, a od jego orzeczenia w ciągu 14 dni można odwołać się do komisji lekarskiej Kasy. Od decyzji o rencie przysługuje odwołanie do sądu w ciągu miesiąca od doręczenia. Aktualne składki opisujemy na stronie składka KRUS.

Fot. Kamil Czaiński / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0