KRUS o zastępstwie w gospodarstwie na czas choroby: debata, nie gotowy projekt

27 października 2026 r. w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie odbyła się II Konferencja Naukowa KRUS pod hasłem „Strategia, zdrowie i bezpieczeństwo polskiej wsi”. Obok przyszłości ubezpieczenia społecznego rolników i zdrowia mieszkańców wsi na stole znalazł się temat, którego w polskim prawie na razie nie ma jako gotowej ustawy: zastępowanie rolnika w gospodarstwie na czas choroby, leczenia lub rehabilitacji. Komunikat Kasy z tego dnia nie podaje numeru projektu RCL ani daty wejścia w życie – opisuje debatę i gotowość instytucji do dalszych prac.

O świadczeniach pieniężnych przy chorobie pisaliśmy osobno w tekście o zasiłku chorobowym i macierzyńskim w KRUS. Zastępstwo to inna sprawa: nie chodzi o wypłatę z Kasy, lecz o to, kto fizycznie wykona prace w gospodarstwie, gdy rolnik jest niezdolny do pracy. Przegląd tematów Kasy: KRUS.

Co dokładnie było na konferencji

Według komunikatu KRUS ważnym punktem programu była sesja dodatkowa o rozwiązaniach umożliwiających zastępowanie rolników podczas choroby, leczenia lub rehabilitacji. Spotkanie poprowadziła Helena Rudzis-Gruchała, zastępca prezesa KRUS. Uczestnicy obejrzeli film o systemach zastępstw w czterech krajach europejskich. Przykłady miały być punktem wyjścia do rozmowy o możliwości wypracowania podobnego rozwiązania w Polsce – nie ogłoszeniem gotowego aktu.

Prezes KRUS Tomasz Ślusarczyk wskazał mediom na możliwość wykorzystania zagranicznych doświadczeń oraz gotowość Kasy do zaangażowania się w prace nad wdrożeniem takiego systemu. Zastępca prezesa podkreśliła potrzebę stworzenia systemu zastępstw oraz potencjał Kasy – doświadczenie, kompetencje pracowników i sieć placówek terenowych – jako zaplecze organizacji. W komunikacie nie ma listy konkretnych państw z filmu ani stawek czy źródła finansowania.

Dlaczego temat wraca przy chorobie

KRUS wprost łączy zastępstwo z ciągłością gospodarstwa. Możliwość powierzenia obowiązków przygotowanej osobie ma szczególne znaczenie tam, gdzie codzienne prace i opieka nad zwierzętami nie mogą zostać przerwane. Takie rozwiązanie – jak zapisano w komunikacie – mogłoby ułatwić rolnikom leczenie i rehabilitację bez obawy o zatrzymanie produkcji. To uzasadnienie merytoryczne debaty, a nie opis uchwalonej procedury wniosków.

Obowiązujący zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego nadal wynosi 25 zł za dzień niezdolności trwającej nieprzerwanie co najmniej 30 dni (dane ze strony KRUS o świadczeniach). Zasiłek nie organizuje jednak zastępcy do dojenia, karmienia czy polowych prac. Stąd oddzielenie dwóch wątków: pieniądze z Kasy versus fizyczna obsługa gospodarstwa.

Etap prac: debata, nie RCL

Konferencja wpisuje się w prace nad Strategią Rozwoju KRUS na lata 2026–2031. Z opublikowanego komunikatu wynika kierunek: Kasa chce być stroną przy budowie systemu zastępstw, korzystając z doświadczeń innych państw UE. Nie wynika z niego, by do Rządowego Centrum Legislacji trafił już projekt ustawy o zastępstwach z datą, katalogiem uprawnionych i źródłem finansowania. Nie podano też, czy reguły miałyby wejść w życie wraz ze strategią 2026–2031, czy później.

Stan na 2 listopada 2026 r.: jedyne oficjalne źródło w tej sprawie to komunikat KRUS z konferencji 27 października. Kto szuka dziś „ustawy o zastępstwie”, znajdzie debatę instytucjonalną, a nie gotowy tekst aktu. Kolejne kroki – projekt MRiRW lub KRUS, konsultacje, numer z wykazu prac – trzeba będzie potwierdzić dopiero, gdy pojawią się na gov.pl lub w RCL. Do tego czasu obowiązują dotychczasowe świadczenia chorobowe Kasy, bez ustawowego systemu zastępców w gospodarstwie.

Fot. W.carter / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0