Program azotanowy: kogo dotyczy i jakie obowiązki ma gospodarstwo

W skrócie: Program azotanowy (Dz.U. 2023 poz. 244) dotyczy wszystkich podmiotów prowadzących produkcję rolną. Ewidencję nawożenia azotem prowadzi się od 10 ha użytków rolnych albo od 10 DJP. Plan nawożenia azotem obejmuje m.in. gospodarstwa powyżej 100 ha, obsadę ponad 60 DJP i wybrane fermy. Limit azotu z nawozów naturalnych to 170 kg N/ha/rok.

Kogo obejmuje program azotanowy?

Program działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami ze źródeł rolniczych obowiązuje na obszarze całego kraju. Nie jest to lokalny „OBSZAR”, tylko krajowy zestaw zasad stosowania i przechowywania nawozów. Kontrolę stosowania programu prowadzą organy Inspekcji Ochrony Środowiska; przy płatnościach unijnych w grę wchodzi też ARiMR w ramach wzajemnej zgodności. Przegląd filarowy tematów zbieramy na stronie nawożenie.

Kto musi prowadzić ewidencję nawożenia?

Według FAQ Ministerstwa Infrastruktury ewidencję zabiegów agrotechnicznych związanych z nawożeniem azotem prowadzą podmioty z produkcją rolną na powierzchni większej lub równej 10 ha użytków rolnych albo utrzymujące zwierzęta w liczbie większej lub równej 10 DJP według stanu średniorocznego. Mniejsze gospodarstwa poniżej obu progów nie mają tego obowiązku dokumentacyjnego, ale nadal obowiązują je terminy i zakazy stosowania nawozów.

Kiedy obowiązkowy jest plan nawożenia azotem?

Zakres podmiotów wynika z art. 105a ustawy Prawo wodne. Plan muszą mieć m.in.: fermy drobiu powyżej 40 000 stanowisk albo chów świń powyżej 2000 stanowisk (>30 kg) lub 750 stanowisk dla macior; gospodarstwa powyżej 100 ha użytków rolnych; uprawy intensywne na gruntach ornych powyżej 50 ha; obsadę większą niż 60 DJP według stanu średniorocznego; a także podmioty nabywające nawóz naturalny lub poferment od importera albo od wskazanych ferm wielkotowarowych.

Fermy wielkotowarowe sporządzają plan na podstawie badań gleby, z opinią stacji chemiczno-rolniczej i kopią dla wójta. Pozostałe podmioty z obowiązkiem planu mogą skorzystać z uproszczonego bilansu azotu z załącznika nr 8 programu albo z programu INTER-NAW Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej.

Jakie limity i terminy trzeba znać poza szczegółami zimy?

Roczna dawka azotu z nawozów naturalnych nie może przekraczać 170 kg N/ha użytków rolnych. Program z 2023 r. wprowadził też elastyczny start wiosennego nawożenia w lutym: po 5 kolejnych dniach ze średnią dobową temperaturą powyżej 3°C (oziminy, uprawy trwałe, TUZ) albo 5°C (pozostałe uprawy), według wykazów IMGW-PIB. Nadal obowiązuje zakaz stosowania nawozów na glebach zamarzniętych, zalanych, nasyconych wodą lub przykrytych śniegiem.

Szczegóły przechowywania obornika i gnojowicy przed zimą opisaliśmy osobno w tekście o płycie na 5 i zbiorniku na 6 miesięcy. O zakazie nawożenia azotem od 1 grudnia i stawkach opłat WIOŚ piszemy w artykule o zakazie od 1 grudnia. Jesienne terminy i wyjątki po 20 października masz w kalendarzu nawożenia po 20 października.

Najczęstsze pytania

Czy małe gospodarstwo bez zwierząt też podlega programowi?

Tak, zasady stosowania nawozów obowiązują wszystkich prowadzących produkcję rolną. Ewidencja pojawia się dopiero od 10 ha albo 10 DJP.

Kto kontroluje program azotanowy?

WIOŚ w zakresie programu oraz ARiMR przy płatnościach objętych wzajemną zgodnością.

Ile wynoszą opłaty za naruszenia w 2026 r.?

FAQ MI podaje m.in. 3042,25 zł za stosowanie nawozów niezgodnie z programem lub planem, 4563,37 zł za nieprawidłowe przechowywanie nawozów naturalnych oraz 760,56 zł za brak planu albo błędną dokumentację.

Redakcja Stodo

Fot. Russel Wills / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0