Zakaz nawożenia azotem od 1 grudnia: kary WIOŚ do 4563 zł i obniżki dopłat

Od 1 grudnia do końca lutego żaden rolnik w Polsce nie może stosować nawozów azotowych na polach, łąkach ani w sadach – wynika to z terminów programu azotanowego. Za naruszenia WIOŚ może nałożyć w 2026 r. opłatę do 4563,37 zł, a ARiMR obniżyć dopłaty w ramach warunkowości.

To górne granice opłat, które może nałożyć Inspekcja Ochrony Środowiska. Obniżki dopłat liczy się osobno.

Skąd bierze się zakaz od 1 grudnia?

Zasady określa „Program działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych”, przyjęty rozporządzeniem Rady Ministrów (Dz.U. 2023 poz. 244) na podstawie Prawa wodnego. Obowiązuje w całym kraju. Program podaje okresy, w których wolno nawozić, a każdy z nich zaczyna się 1 marca. Najpóźniejszy kończy się 30 listopada: dotyczy obornika na łąkach, pastwiskach i w uprawach trwałych oraz wyjątku dla pól, na których pogoda nie pozwoliła na zbiór lub nawożenie. Dlatego od 1 grudnia do końca lutego nawozów azotowych nie stosuje się nigdzie. Wyjątek to uprawy pod osłonami i kontenerowe.

Terminy jesienne dla poszczególnych nawozów i gmin opisaliśmy w tekście Do kiedy wolno nawozić jesienią?, a dawki i plan nawożenia w poradniku Nawożenie azotem zgodnie z programem azotanowym.

Limit 170 kg N/ha z nawozów naturalnych i wymaganą pojemność płyty obornikowej oraz zbiorników na gnojówkę i gnojowicę policzysz w kalkulatorze programu azotanowego.

Kto kontroluje przestrzeganie programu?

Według Ministerstwa Infrastruktury kontrole prowadzą wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska. Sprawdzają m.in., czy rolnik stosuje się do programu, czy ma wymagany plan nawożenia azotem i nawozi zgodnie z nim, a także jak przechowuje nawozy naturalne. Kontrole są planowe albo interwencyjne, po sygnałach o nieprawidłowościach.

Jakie kary grożą za nawożenie zimą?

Po kontroli inspektor wydaje decyzję. Może nakazać usunięcie nieprawidłowości w wyznaczonym terminie albo nałożyć opłatę – jej wysokość zależy od zakresu i wagi naruszenia. Maksymalne stawki aktualizuje co roku Minister Infrastruktury w Monitorze Polskim. Kwoty z tabeli obowiązują od 1 stycznia 2026 r. Stawek na 2027 r. jeszcze nie ogłoszono.

Czy można stracić część dopłat?

Tak. Wymogi programu azotanowego wchodzą do warunkowości, więc rolników pobierających dopłaty może skontrolować także ARiMR. Przy zaniedbaniu obniżka wynosi co do zasady 3 proc. całkowitej kwoty płatności (od 1 do 5 proc., w poważnych przypadkach do 10 proc.). Powtórzone w ciągu trzech lat naruszenie to zwykle 10 proc., a działanie umyślne – co najmniej 15 proc., nawet do 100 proc.

Od 2026 r. gospodarstwa, które zadeklarowały we wniosku do 10 ha powierzchni kwalifikującej się, są zwolnione z kontroli i kar warunkowości. Nie zwalnia to ich z programu azotanowego ani z kontroli WIOŚ.

Najczęstsze pytania

Czy w grudniu można wywieźć obornik na łąkę?

Nie. Na łąkach i pastwiskach termin dla obornika kończy się 30 listopada.

Czy mały gospodarz może dostać karę od WIOŚ?

Tak. Program azotanowy obowiązuje wszystkie gospodarstwa, a zwolnienie do 10 ha dotyczy tylko kontroli warunkowości w ARiMR.

Fot. fot. Slawek Ilski / Wikimedia Commons, CC BY 3.0