Wirus Shamonda w Europie 2026: zagrożenie dla bydła z grupy Schmallenberga

Według Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (WOAH, aktualizacja z 21 października 2026 r.) w Europie krążą w 2026 r. dwa warianty wirusa Shamonda – SHAV-EU1 i SHAV-EU2. To ortobuniawirus z serogrupy Simbu, tej samej co wirus Schmallenberga. Przenoszą go kuczmany z rodzaju Culicoides. Najczęściej choruje bydło; zgłaszano też zakażenia u koni, alpak, owiec i kóz. Objawy obejmują gorączkę, biegunkę, spadek mleczności oraz zaburzenia rozrodu, w tym poronienia i wady płodów.

Szerszy kontekst chorób przenoszonych przez kuczmany – na stronie choroby zwierząt. Przegląd unijnych zgłoszeń ADIS za koniec października – w tekście choroby zwierząt w Europie 22–28.10.

Co potwierdza WOAH o sytuacji w Europie

WOAH pisze, że wirus Shamonda wyizolowano po raz pierwszy u bydła w Nigerii w 1965 r. Od wczesnych lat 2000. stwierdzano go w części Afryki i Azji, a niedawno – w Europie. Ogniska z 2026 r. przypisano dwóm wariantom: Shamonda virus Europe 1 (SHAV-EU1) i Europe 2 (SHAV-EU2). Poziom szczegółowości danych zależy od zdolności krajów do nadzoru i diagnostyki. WOAH zaznacza, że długoterminowego znaczenia choroby w Europie nie da się jeszcze ocenić.

Wirusy z grupy Simbu zwykle występują cyklicznie, w rytmie sezonu aktywności kuczmanów. Zachowanie wariantów europejskich w stadach bydła bez wcześniejszej odporności może jednak odbiegać od obrazu znanego z krajów endemicznych.

Element	Według WOAH	Uwaga
Wektory	Culicoides (kuczmany)	jak przy BT i Schmallenbergu
Gatunki	głównie bydło	także konie, alpaki, owce, kozy
Warianty EU	SHAV-EU1 i SHAV-EU2	dwa niezależne wprowadzenia

Objawy u bydła i rozród

WOAH wymienia m.in. gorączkę, biegunkę, spadek produkcji mleka, poronienia oraz zaburzenia rozrodu z wadami płodów. Rzadziej opisywano zaburzenia neurologiczne – m.in. u niektórych koni. Diagnostyka wymaga laboratorium, bo objawy są niespecyficzne i mogą przypominać inne choroby, w tym chorobę niebieskiego języka. Praktyczne zasady szczepień przeciw BT omówiliśmy w tekście o szczepieniu przeciw chorobie niebieskiego języka.

WOAH podaje, że w europejskich ogniskach 2026 r. zgłaszano poronienia i ciężkie wady płodów, ale pełny teratogenny efekt wariantów europejskich pozostaje nieznany. Zakażenie wertykalne (matka–płód) było raportowane. Nie ma dowodów na przenoszenie bezpośrednio ze zwierzęcia na zwierzę przez kontakt.

Szczepionka, odporność krzyżowa, ludzie

Według WOAH nie ma obecnie komercyjnych szczepionek przeciw wirusowi Shamonda. Instytut Friedricha Loefflera (FLI) – cytowany przez WOAH – wskazuje, że odporność po wirusie Schmallenberga daje niewielką ochronę krzyżową przed Shamondą; skutki tego faktu nie są jeszcze znane.

Historycznie Shamonda nie była uznawana za chorobę ludzi. WOAH odnotowuje jednak pierwszy zgłoszony przypadek zakażenia człowieka wirusem Shamonda w październiku 2026 r. we Francji – u pacjenta z ciężko upośledzoną odpornością. Trwają ustalenia, czy wirus spowodował lub przyczynił się do zgonu oraz jak doszło do zakażenia. WOAH współpracuje w tej sprawie z WHO i władzami francuskimi. Choroba nie figuruje na liście WOAH i nie jest uznana za emerging disease w rozumieniu Kodeksu lądowego; WOAH zachęca państwa do dobrowolnego zgłaszania przypadków.

Co może zrobić hodowca i służby

WOAH zaleca wzmocnienie monitoringu tam, gdzie krajowa ocena ryzyka wskazuje na możliwość wprowadzenia i krążenia wirusa, oraz uwzględnienie Shamondy w diagnostyce różnicowej wad wrodzonych, martwych urodzeń i zaburzeń rozrodu u gatunków wrażliwych. Ograniczanie ataków Culicoides w sezonie wektorów może zmniejszyć transmisję: siatki, podwójne drzwi, redukcja miejsc lęgowych owadów, odstraszacze przy transporcie, przewozy w godzinach mniejszej aktywności kuczmanów – analogicznie do zasad przy BT opisanych w Kodeksie WOAH (rozdz. 8.3).

WOAH przypomina też, by nie wprowadzać nieuzasadnionych ograniczeń handlowych: środki sanitarne mają być oparte na nauce i proporcjonalne do ryzyka. Dla polskiego hodowcy bydła sensowny pakiet to: obserwacja spadku mleka i gorączki w stadzie, zgłaszanie podejrzanych poronień i wad cieląt lekarzowi weterynarii oraz utrzymanie ochrony przed kuczmanami – bez paniki i bez mylenia Shamondy z obowiązkowym ASF czy HPAI. Aktualną mapę chorób notyfikowanych w kraju zbieramy na mapie ASF i chorób.

FAQ

Czym jest wirus Shamonda?

Ortobuniawirus z serogrupy Simbu, blisko spokrewniony z wirusem Schmallenberga; w Europie w 2026 r. krążą warianty SHAV-EU1 i SHAV-EU2 – według WOAH.

Kogo dotyczy?

Głównie bydło; raportowano też konie, alpaki, owce i kozy.

Czy jest szczepionka?

Nie – WOAH podaje brak komercyjnych szczepionek przeciw SHAV.

Czy to choroba obowiązku zgłoszenia do WOAH?

Nie jest na liście WOAH; organizacja zachęca do dobrowolnego raportowania.

Redakcja Stodo

Fot. Pudelek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0