Toksyny Alternaria w paszach i żywności. Unijna ocena ryzyka z 11 listopada 2026 r.

Unijny urząd ds. bezpieczeństwa żywności 11 listopada 2026 r. opublikował komunikat i opinię panelu ds. zanieczyszczeń w łańcuchu żywnościowym o ryzyku toksyn grzybów Alternaria w żywności i paszach. To aktualizacja oceny z 2011 r., przyjęta 30 września 2026 r. Oceniono osiem toksyn: alternariol (AOH), monometylowy eter alternariolu (AME), altenuene (ALT), altertoksyny I i II (ATX-I, ATX-II), stemphyltoksynę III (STTX-III), kwas tenuazonowy (TeA) oraz tentoksynę (TEN).

Pięć toksyn uszkadza DNA. W paszach nie ma unijnych limitów

Panel uznał, że AOH, AME, ATX-I, ATX-II i STTX-III są genotoksyczne. Dla AOH i AME przyjęto bezprogowy mechanizm działania. Kwas tenuazonowy najczęściej stwierdzano w żywności, zwłaszcza w morwach, papryce w proszku i przetworach pomidorowych. Według opinii toksyny Alternaria nie mają w Unii najwyższych dopuszczalnych poziomów ani w rozporządzeniu 2023/915, ani w dyrektywie 2002/32/WE o substancjach niepożądanych w paszach. Jeżeli żywność lub pasza ze stwierdzoną toksyną nie może być uznana za bezpieczną, nie wolno jej wprowadzać do obrotu – zgodnie z art. 14 i 15 rozporządzenia 178/2002.

Co wynika dla zwierząt gospodarskich

Dla większości gatunków potrzeba więcej danych, by ocenić ryzyko z pasz. Ryzyka nie scharakteryzowano dla ALT i TEN ani dla ATX-I, ATX-II i STTX-III: brakuje badań toksyczności i danych o występowaniu w paszy. Łącznego narażenia panel też nie ocenił.

Przy AOH i AME u zwierząt długowiecznych ryzyka nie scharakteryzowano, bo przyjęto bezprogowe uszkodzenie DNA. U kurcząt rzeźnych panel uznał niskie prawdopodobieństwo działań niepożądanych przy obecnym zanieczyszczeniu pasz: narażenie – do 0,1 mg AOH i do 0,022 mg AME na kg suchej masy paszy – było niższe niż dawki, przy których w badaniu z 1978 r. nie było toksyczności u młodych kur. Dla pozostałych gatunków krótko żyjących punktów odniesienia nie wyznaczono.

Przy kwasie tenuazonowym z 21-dniowego badania doustnego u kurcząt rzeźnych i piskląt niosek panel wywiódł LOAEL: 0,63 mg na kg masy ciała na dobę (7 mg na kg paszy). W konserwatywnym scenariuszu wyłącznego skarmiania pszenicą z najwyższym stężeniem TeA w ziarnie z UE (0,62 mg na kg przy 13 proc. wilgotności, około 0,71 mg na kg suchej masy) narażenie wyniosłoby około 0,056 mg na kg m.c. na dobę u kurcząt rzeźnych (około 9 proc. LOAEL) i 0,038 mg na kg m.c. na dobę u niosek (około 6 proc. LOAEL). Na starszych danych spoza UE – około 10 proc. LOAEL. Dlatego działań niepożądanych po paszy z TeA nie można całkowicie wykluczyć u kur niosek i kurcząt rzeźnych. Dla pozostałych gatunków, w tym krów mlecznych, ryzyka z TeA nie scharakteryzowano: narażenie krów dało się oszacować, ale nie znaleziono badania do wyznaczenia punktu odniesienia.

Jakie stężenia przyjęto w dawkach modelowych

W scenariuszu diety modelowej średnie stężenia AOH i AME w dziennej dawce (dolna–górna granica, w mikrogramach na kg suchej masy paszy) wyniosły:

Gdy w diecie modelowej połowę udziału zbóż i produktów zbożowych zastąpiono sorgo (białym i milo), stężenia AOH i AME przy średniej górnej granicy były od 2 do 18 razy wyższe. Wskazujące oszacowanie z literatury dało średnie stężenia TeA w dziennej dawce 178 mikrogramów na kg suchej masy u krów mlecznych i 290 u świń. O żywieniu krów zimą – w tekście o zimowym żywieniu stad mlecznych. O przechowywaniu ziarna, by nie zapleśniało – w poradniku o zbiorze kukurydzy na ziarno. Toksyny fuzaryjne w pszenicy po kukurydzy omawia materiał o fuzariozie i DON.

Żywność: narażenie względne najwyższe u dzieci

Dla ludzi panel nie wyznaczył wartości odniesienia dla zdrowia. Średnie przewlekłe narażenie na AOH i AME przekroczyło próg 2,5 ng na kg m.c. na dobę w większości grup populacji. Dla ALT i TEN było poniżej 1500 ng na kg m.c. na dobę (klasa Cramera III); przy obecnym narażeniu z diety działania niepożądane są mało prawdopodobne. Przy TeA panel stwierdził z 98-procentową pewnością, że 95. percentyl u małych dzieci nie przekroczyłby tego progu. Najwyższe narażenie względne miały niemowlęta i małe dzieci. Do narażenia najbardziej przyczyniały się żywność zbożowa, produkty owocowe, pomidory i warzywa. Panel zaleca dalsze dane o tych toksynach w żywności i paszach.

Fot. Bonvol / Wikimedia Commons, CC BY 4.0